Οι αρχαιολόγοι στην υπηρεσία...του περιβάλλοντος

Περιοχή υψηλής περιβαλλοντικής και ιστορικής σημασίας, ιδανική τοποθεσία για τουριστική αξιοποίηση ή πολύτιμη θέση για την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου μιας χώρας σε οικονομική ύφεση;

Εδώ και αρκετά χρόνια, η ευρύτερη περιοχή της Ιτέας, και ιδιαίτερα η έκταση μεταξύ των κόλπων «Καμιώτισσα» και «Λαρνάκι», δυτικά της πόλης, έχει μετατραπεί σε πεδίο μάχης με αφορμή τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας και φόρτωσης βωξίτη που λειτουργούν -νόμιμα ή παράνομα, αναλόγως με την οπτική γωνία- από τις αρχές της δεκαετίας του ’70.

Τον περασμένο μήνα, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο έλαβε για πρώτη φορά θέση επί του ζητήματος, γνωμοδοτώντας κατά της έγκρισης της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, που είχε υποβάλει η εταιρεία S&B Βιομηχανικά Ορυκτά Α.Ε., έτσι ώστε να εξασφαλίσει την παράταση της άδειας εκμετάλλευσης του χώρου για άλλη μία δεκαετία.

Ηταν μία μικρή «νίκη» για τους τοπικούς εξωραϊστικούς συλλόγους και τις περιβαλλοντικές οργανώσεις, που θεωρούν ότι η διαδικασία επεξεργασίας βωξίτη μολύνει το υπέδαφος και τη θάλασσα, απειλεί την υγεία των κατοίκων της περιοχής και αποτελεί εμπόδιο στην τουριστική αξιοποίηση της Ιτέας. Ωστόσο, το ζήτημα κατά πάσα πιθανότητα θα επανέλθει στο Συμβούλιο, αφού η απόφαση λήφθηκε με οριακή πλειοψηφία.

Η έγκριση του υπουργείου Πολιτισμού είναι απαραίτητη, δεδομένου ότι το σημείο βρίσκεται εντός του προστατευόμενου Δελφικού Τοπίου - για την ακρίβεια, απέχει περίπου 14 χλμ. από τους Δελφούς. Στο μεταξύ, εκκρεμεί η απόφαση του υπουργείου Περιβάλλοντος, καθώς η περιοχή βρίσκεται και εντός του δικτύου Natura 2000.

«Το τοπίο έχει υποστεί μη αναστρέψιμη βλάβη» υπογράμμισαν τα μέλη του ΚΑΣ, που συμμετείχαν στην επιτροπή αυτοψίας. Ανέφεραν, μάλιστα, ότι ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη η αυτοψία, «κάποιοι φύτευαν πικροδάφνες» περιμετρικά των εγκαταστάσεων, σε μια προσπάθεια να βελτιώσουν κάπως την εικόνα του τοπίου. Αντικείμενο εκτενούς συζήτησης αποτέλεσε το κατά πόσο μπορεί να εξασφαλιστεί η τήρηση περιοριστικών όρων από πλευράς της εταιρείας, πρόταση που υποστήριξε η μειοψηφούσα μερίδα του Συμβουλίου.

Σύμφωνα όμως με εκπροσώπους τοπικών συλλόγων, οι εγκαταστάσεις όχι μόνο δεν πληρούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις για ασφαλή λειτουργία, αλλά δεν είναι καν νόμιμες: «Η απόφαση για την επιχωμάτωση του κόλπου Λαρνάκι λήφθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’70, επί δικτατορίας, όμως επίσημα η άδεια δεν δόθηκε ποτέ», αναφέρει ο Δημήτρης Κουτρολίκος, πρόεδρος του Πολιτιστικού και Περιβαλλοντικού Συλλόγου Ιτέας «Καρτερία». Προσθέτει ότι η παραχώρηση των θέσεων προς εκμετάλλευση γίνεται από το Λιμενικό Ταμείο, το οποίο όμως περιγράφει το Λαρνάκι ως «ζώνη λιμένα», αποφεύγοντας έτσι να αναγνωρίσει ότι πρόκειται για «μπαζωμένο κόλπο».

Επιπλέον, στην περιοχή υπάρχουν «αυθαίρετες κατασκευές», αφού η δόμηση εντός του Δελφικού Τοπίου δεν επιτρέπεται χωρίς αδειοδότηση από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Για απουσία αδειών κάνει λόγο και η καταγγελία που κατέθεσαν στον εισαγγελέα η Κίνηση για τη Σωτηρία της Γκιώνας και το Παρατηρητήριο Μεταλλευτικών Δραστηριοτήτων τον Νοέμβριο του 2010.

Eπίσημη θέση της εταιρείας S&B είναι ότι διαθέτει όλες τις άδειες που απαιτούνται για τη λειτουργία των εγκαταστάσεών της στην Ιτέα, και ότι λαμβάνει μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος, έχοντας ήδη πραγματοποιήσει εκτεταμένα έργα αποκατάστασης σε ανενεργά μεταλλεία. Υποστηρίζει δε, ότι η πλειοψηφία της τοπικής κοινωνίας της Ιτέας τάσσεται υπέρ της λειτουργίας της, «όπως τεκμηριώνεται από τις θετικές αποφάσεις θεσμοθετημένων φορέων εκπροσώπησής της: του Τοπικού Συμβουλίου Ιτέας, της Περιβαλλοντικής Επιτροπής της Περιφέρειας και του Δ.Σ. του Λιμενικού Ταμείου».

Την άποψη διαψεύδουν άλλοι τοπικοί φορείς, όπως ο Σύλλογος «Καρτερία», καταγγέλλοντας ότι μέλη του δημοτικού συμβουλίου αλλά και της περιβαλλοντικής επιτροπής «έχουν άμεσο ή έμμεσο συμφέρον από τη συνέχιση της δραστηριότητας της S&B». Σύμφωνα με τον Δημήτρη Κουτρολίκο, η προσπάθεια της εταιρείας να αναβαθμίσει -ή να νομιμοποιήσει- τις εγκαταστάσεις τις στην Ιτέα σχετίζεται με την πρόσφατη συμφωνία για τη σταδιακή απόκτηση της δραστηριότητας βωξίτη της εταιρείας από την Αλουμίνιον Α.Ε. του ομίλου Μυτιληναίος.

«Ως έξυπνος επιχειρηματίας, ο Μυτιληναίος δεν θα επιδιώξει να αποκτήσει δικαίωμα εκμετάλλευσης εγκαταστάσεων, αν το καθεστώς λειτουργίας τους δεν είναι ξεκάθαρο» τονίζει, υπογραμμίζοντας ότι, μολονότι η σύμβαση παραχώρησης έληξε στις 31 Δεκεμβρίου, «οι εγκαταστάσεις εξακολουθούν να λειτουργούν κανονικά».

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου
Φωτογραφίες: http://karteria1.blogspot.com
ΠΗΓΗ: http://news.kathimerini.gr/

Όταν τα σχολεία γίνονται μουσεία...

Εκεί που κάποτε ηχούσαν παιδικές φωνές, τώρα ακούγεται ένας απόκοσμος θρήνος. Σκοπός του νέου Μουσείου Τσόκλη, στο παλιό δημοτικό σχολείο του Κάμπου στην Τήνο, δεν είναι βέβαια να καταθλίψει τους επισκέπτες, ούτε να τους θυμίσει πως η μέση ηλικία του ντόπιου πληθυσμού ακολουθεί σταδιακά ανοδική πορεία.

Ωστόσο, η «Απρονοησία του Προμηθέα» -η πρόσφατη, υποβλητική εγκατάσταση του γνωστού εικαστικού- κατορθώνει να διεισδύσει στα ενδότερα της σκέψης ακόμα και των πεισματικά αισιόδοξων, θέτοντας βαθιά αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με τη φύση του ανθρώπου και το μέλλον της ανθρωπότητας. Ενα σύμπλεγμα από ζωγραφική, βίντεο και μεγάλους καθρέφτες, το έργο δημιουργεί την εντύπωση ότι ολόκληρη η αίθουσα φλέγεται και όσοι εισέρχονται βρίσκονται εν μέσω μιας πυρκαγιάς, ενώ ο ήχος κλάματος στο βάθος είναι σχεδόν ανατριχιαστικό.

Εμφανώς επηρεασμένη από την αγριότητα των καιρών μας, αλλά και από γεγονότα του πρόσφατου παρελθόντος, όπως οι πυρκαγιές του 2007, η εγκατάσταση αναδεικνύει τη διττή φύση της φωτιάς «που ζεσταίνει και γοητεύει αλλά ταυτόχρονα μπορεί να φέρει την καταστροφή», εξηγεί η καλλιτεχνική σύμβουλος του Μουσείου, Ευρυδίκη Τρισόν-Μιλσανή.

«Ο Τσόκλης είναι ένας καλλιτέχνης που θέλει να εντυπωσιάζει, θέλει να συγκινεί. Και χρησιμοποιεί όλα τα μέσα για να το επιτύχει», προσθέτει. Οι σταυροί στους τοίχους μπορεί να συμβολίζουν «τον θάνατο, τον πόλεμο ή και τη σταύρωση της ίδιας της δημιουργικής διαδικασίας», όμως το έργο παραμένει ανοιχτό προς ερμηνεία, κι αυτό που υπερισχύει τελικά είναι το συναίσθημα, όχι οι λογικές ερμηνείες.

O ίδιος ο δημιουργός, πάντως, αρνείται να αναλάβει τον ρόλο του κριτή -ή του επικριτή- των κοινωνικών εξελίξεων. Οι καλλιτέχνες «δεν θα γίνουν ποτέ μαριονέτες, ούτε θα ικανοποιήσουν τις φαντασιώσεις όσων τόσο καιρό μας αγνοούσαν», τονίζει εμφατικά. «Οι καλλιτέχνες είμαστε παρατηρητές. Δεν κρίνουμε. Και τα καλά και τα κακά είναι εξίσου ενδιαφέροντα για μας».

Το κλίμα είναι σαφώς λιγότερο βαρύ στην πρώτη αίθουσα του Μουσείου, όπου κυριαρχεί η σειρά πολύχρωμων πορτρέτων των φίλων του Τσόκλη σε φυσικό μέγεθος, με τίτλο «Οι Αγιοι Φίλοι μου». Εν τούτοις, και εδώ υπάρχει μια αδιόρατη υπενθύμιση της ανθρώπινης θνητότητας, αφού πολλοί από τους απεικονιζόμενους έχουν πια φύγει από τη ζωή. «Είμαι σχεδόν ο μόνος εν ζωή καλλιτέχνης της γενιάς του ’60», αναγνωρίζει ο εικαστικός. «Υπήρξαμε κι εμείς ανάμεσα στις διεθνείς πρωτοπορίες», συνεχίζει, διευκρινίζοντας ότι κύριος στόχος του Μουσείου είναι «να αποκατασταθεί μια αλήθεια» σχετικά με την αξία αυτής της εικαστικής γενιάς, η οποία «δεν έχει γίνει ακόμα κατανοητή».

Δίπλα στην είσοδο του λιτού, αλλά κομψού οικοδομήματος, που επεκτάθηκε και διαμορφώθηκε σε σχέδια του αρχιτέκτονα Μάνου Περράκη, δεσπόζει ο Αγιος Γεώργιος, απαθανατισμένος τη στιγμή που καμακώνει έναν αστραφτερό μεταλλικό δράκο. Το Μουσείο διαθέτει ήδη μια μόνιμη συλλογή 45 έργων -δωρεά του Κώστα Τσόκλη στον τόπο που πλέον θεωρεί δεύτερη πατρίδα του- και είναι αποτέλεσμα μιας πρωτοβουλίας του δημάρχου Τήνου, Παναγιώτη Κροντηρά, ο οποίος φιλοδοξεί να μετατρέψει όλα τα άδεια σχολεία του νησιού σε χώρους πολιτισμού και δημιουργίας. «Τα σχολεία κλείνουν, και δεν αντέχουμε να τα βλέπουμε κλειστά», υπογραμμίζει.

Στο άμεσο μέλλον αναμένεται να ολοκληρωθούν τα Μουσεία Τηνιακής Φωτογραφίας και Γελοιογραφίας στα σχολεία Αγάπης και Φαλατάδου, τα οποία έρχονται να προστεθούν στο σύνολο 15 περίπου μικρών και μεσαίου μεγέθους Μουσείων του νησιού - ανάμεσά τους, τα Μουσεία Γιαννούλη Χαλεπά, Τηνίων Καλλιτεχνών, Μαρμαροτεχνίας και Αγγειοπλαστικής, καθώς και το Αρχαιολογικό Μουσείο Τήνου.

Κατά μία έννοια, τα ολοένα αυξανόμενα πολιτιστικά ιδρύματα αναβαθμίζουν την ποιότητα ζωής όσων μένουν μόνιμα στο νησί και συμβάλλουν στην πληρέστερη εκπαίδευση των λιγοστών εναπομείναντων μαθητών. Το Μουσείο Τσόκλη, για παράδειγμα, διοργανώνει πλήθος εκπαιδευτικών εργαστηρίων και άλλων παράλληλων δράσεων, ενώ άνοιξε ήδη τις πύλες του σε 60 εκπαιδευτικούς της Τήνου με στόχο να τους μυήσει στα μυστικά της σωστής καλλιτεχνικής διαπαιδαγώγησης. Οταν, όμως, τα παιδιά του νησιού επιστρέψουν ξανά στα θρανία, το ίδρυμα θα ετοιμάζεται να κλείσει και θα παραμείνει κλειστό για ολόκληρη τη σχολική χρονιά.

Η λειτουργία δώδεκα μήνες τον χρόνο δεν είναι βιώσιμη επιλογή για τα περισσότερα δημοτικά ή δημόσια τοπικά μουσεία, δεδομένου ότι απευθύνονται κυρίως στους παραθεριστές και άρα έχουν έσοδα μόνο το καλοκαίρι. Χαρακτηριστικά, οι πόροι για τη συντήρηση του Μουσείου Τσόκλη θα προέρχονται από το ομώνυμο δημοτικό ίδρυμα και από την ίδια την οικογένεια Τσόκλη, η οποία επωμίστηκε και μέρους του κόστους ανέγερσης του κτιρίου. «Το συνολικό κόστος έχει μέχρι στιγμής ξεπεράσει τα 750.000 ευρώ. Από αυτά, τα 350.000 προήλθαν από το πρόγραμμα Θησέας», αναφέρει ο δήμαρχος.

Αν όμως τα τοπικά μουσεία ανοίγουν μόνο τρεις μήνες τον χρόνο, τότε ο πραγματικός λόγος της ύπαρξής τους δεν είναι η παροχή ποιοτικών διεξόδων αναψυχής στους κατοίκους της περιφέρειας, αλλά η προσέλκυση επισκεπτών από το εξωτερικό και τις ελληνικές μεγαλουπόλεις. Μέχρι στιγμής, κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να έχει αποτέλεσμα στη χώρα μας, όπου από τη δεκαετία του 1970 παρατηρείται μια ραγδαία αύξηση στον αριθμό των τοπικών μουσείων.

«Παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τουριστικούς προορισμούς, αξίζει να σημειωθεί ότι η εικόνα της προς τις αγορές τουρισμού είναι αποπροσανατολισμένη από το πολιτιστικό της περιεχόμενο και εστιασμένη στο φυσικό της πλούτο, τις παραλίες και τα νησιά της», αναφέρεται στο πόρισμα της έρευνας, που πραγματοποίησε επιστημονική ομάδα από το ΤΕΙ Αθήνας και το Πανεπιστήμιο Αθηνών σε 51 περιφερειακά μουσεία της χώρας το 2006.

«Παρά λοιπόν την αυξητική κίνηση του τουρισμού στη χώρα μας την τελευταία δεκαετία, η κίνηση σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους δεν παρουσιάζει τις ίδιες τάσεις, γεγονός που αποδεικνύεται τόσο από τις εισπράξεις των μουσείων όσο και τον αριθμό επισκεπτών σε αυτά τα τελευταία έτη».

Όλα αυτά βέβαια δεν επηρεάζουν την εμπειρία του επισκέπτη στο Μουσείο Τσόκλη ούτε μειώνουν την αξία των έργων, που φέρουν την υπογραφή ενός από τους σημαντικότερους εν ζωή Ελληνες καλλιτέχνες. Μόνο έπαινοι αρμόζουν σε μια δημοτική αρχή που επιλέγει να μετατρέψει τα άδεια σχολεία σε κέντρα πολιτισμού, και όχι σε τουριστικές μονάδες. Ωστόσο, αυτό που πραγματικά θα ισοδυναμεί με πνοή φρέσκου αέρα για το νησί θα είναι να ακουστούν ξανά φωνές παιδιών στις έρημες σχολικές αίθουσες.

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

Βηρυτός: Μια πόλη γεμάτη αντιθέσεις

Κατακτήθηκε αμέτρητες φορές στο πέρασμα των αιώνων, μεσουράνησε πρόσφατα ως «Παρίσι της Μέσης Ανατολής», χωρίστηκε για χρόνια στα δύο εν μέσω βίαιων συγκρούσεων: Με εμφανή τα σημάδια του ένδοξου και αιματοβαμμένου παρελθόντος της, η σύγχρονη Βηρυτός άλλοτε εκπλήσσει ευχάριστα τον επισκέπτη χάρη στη ζωντάνια και την ικανότητα της να αναγεννάται από τις στάχτες της, και άλλοτε θυμίζει βόμβα που αναμένεται να εκραγεί από στιγμή σε στιγμή- σίγουρα πάντως, δεν είναι ποτέ βαρετή.

Μια πόλη γεμάτη ένταση και αντιθέσεις, η πρωτεύουσα του Λιβάνου είναι ίσως ένα από τα ελάχιστα μέρη στον κόσμο όπου συνυπάρχουν αρμονικά η ελευθεριότητα με το συντηρητισμό, η Ανατολή με τη Δύση, η φτώχεια με τον πλούτο, το γκλαμουρ με την παρακμή. Στους πολύβουους δρόμους του κέντρου της- γνωστού και ως Downtown- μαντηλοφορεμένες κοπέλες κουβεντιάζουν ανέμελα με συνομήλικες τους σε αέρινα, μίνι φορέματα. Το σούρουπο, οι καμπάνες του καθεδρικού του Αγίου Γεωργίου ηχούν σχεδόν ταυτόχρονα με το κάλεσμα του μουεζινη από το γειτονικό τζαμί Mohammed Al-Amin. Το καλοκαίρι, οι φτωχότεροι κάτοικοι της πόλης μπαίνουν με τα ρούχα στα- μολυσμένα- νερά της θάλασσας, ενώ λίγα μέτρα πιο πέρα μαυρισμένες γυναίκες με μπικίνι λιάζονται στα πανάκριβα beach club.

Τα εμπορικά κέντρα της περιοχής διαθέτουν Ευρωπαϊκές και Αμερικάνικες μάρκες που δεν έχουν ακόμα εμφανιστεί στην Ελλάδα, ενώ το πλήρως ανακαινισμένο Saifi Village δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από το Κολωνάκι. Το Αμερικάνικο πανεπιστήμιο στη Hamra είναι μια όαση πρασίνου με επιβλητικά κτίρια και θέα θάλασσα. Στα γύρω μπαρ, οι φοιτητές πίνουν μπύρες συζητώντας στα αγγλικά ή φεύγουν οδηγώντας με ιλιγγιώδη ταχύτητα τα ακριβά αυτοκίνητα τους.

Ωστόσο, τα ερειπωμένα κτίρια, οι τρύπες από σφαίρες στους τοίχους των πολυκατοικιών, και η συνεχής παρουσία στρατιωτών- αλλά και τανκς- στους δρόμους, συνιστά μια διαρκή υπενθύμιση ότι η φαινομενικά ειρηνική συνύπαρξη είναι εντελώς προσωρινή. Ίσως αυτός είναι ο λόγος που ακόμα και οι ευκατάστατοι οι κάτοικοι της πόλης ζουν σαν να μην υπάρχει αύριο, ξενυχτώντας κάθε βράδυ και αδιαφορώντας για το αν η πόλη τους δεν διαθέτει πεζοδρόμια, μέσα συγκοινωνίας ή ακόμα και παιδικές χαρές.

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου
Φωτογραφίες: Πάνος Μπαμπαλούκας

Ένα μουσείο αναγεννάται απ' τις στάχτες του

Την ώρα που Aιγύπτιοι στρατιώτες και ομάδες εθελοντών παραμένoυν σε επιφυλακή έξω από το Mουσείο του Καΐρου, προστατεύοντας τα πολύτιμα εκθέματα από επίδοξους ληστές και βανδάλους, ένα άλλο μουσείο της Mέσης Aνατολής ετοιμάζεται να ανοίξει ξανά τις πύλες του για πρώτη φορά μετά το αιφνίδιο κλείσιμο του, στα τέλη του 2002.

Επίσημοι προσκεκλημένοι ξεναγήθηκαν στο
Μουσείο του Ιρακ τον Φεβρουάριο του 2009

Mολονότι επίσημα λειτουργεί από το Φεβρουάριο του 2009, το Eθνικό Mουσείο του Iράκ, στη Bαγδάτη, παραμένει εκτός πρόσβασης για το ευρύ κοινό εδώ και σχεδόν μία δεκαετία. Tα τελευταία δύο χρόνια, τμήμα της πλούσιας αρχαιολογικής συλλογής, που περιλαμβάνει τεκμήρια ενός από τους αρχαιότερους πολιτισμούς στον κόσμο, είχαν την ευκαιρία να επισκεφθούν αποκλειστικά ομάδες διπλωματών και επισήμων προσκεκλημένων. Tο κτίριο είχε παραμείνει κλειστό και κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Kόλπου, από το 1991 ως το 2000, με αποτέλεσμα μια ολόκληρη γενιά Iρακινών να έχει μεγαλώσει ουσιαστικά αποκομμένη από την πολιτιστική της κληρονομιά.

Σύμφωνα με την μηνιαία εφημερίδα Τεχνών The Art Newspaper, οι εργασίες αποκατάστασης των 26 αιθουσών συνεχίζονται πυρετωδώς με στόχο να είναι έτοιμες μέσα στον Mάρτιο. Οι πόροι για την συντήρηση της συλλογής και την ανακαίνιση του κτιρίου προήλθαν εν μέρει από χορηγίες της των HΠA και της Iταλίας. Παρά τις πιέσεις της Iρακινής κυβέρνησης, η διευθύντρια του Mουσείου, Amira Edan, αρνήθηκε να δώσει τη συγκατάθεση της για την παράδοση του στο κοινό πριν ολοκληρωθεί η εγκατάσταση προηγμένων συστημάτων ασφαλείας.

Αμερικανοί στρατιώτες έξω από το
Μουσείο της Βαγδάτης το 2003

Για τη λεηλασία των αρχαιοτήτων ευθύνεται σε μεγάλο η αμερικανική εισβολή στο Iράκ, η οποία βύθισε τη χώρα στο χάος. Ωστόσο, οι εισβολείς του Mουσείου, οι οποίοι απομάκρυναν βίαια περίπου 15 χιλιάδες αρχαία αντικείμενα, δεν ήταν Aμερικανοί αλλά Iρακινοί. Οι αρχαιοκάπηλοι απέκτησαν πρόσβαση στο Mουσείο λίγους μήνες πριν την πτώση του καθεστώτος του Σαντάμ Xουσείν και συνέχισαν σχεδόν ανενόχλητοι τη δράση τους κατά τη διάρκεια των εχρθροπραξιών.

Eυτυχώς, πολλoί από τους κλεμμένους θησαυρούς είτε επιστράφηκαν οικειοθελώς, είτε κατασχέθηκαν στο εξωτερικό. Aνάμεσα τους, το ακέφαλο άγαλμα του Σουμέριου βασιλιά Eντεμένα- ηλικίας 4,4000 ετών-, που κλάπηκε το 2003, και ένα ζευγάρι ακόμα αρχαιότερα σκουλαρίκια από τη Nιμρούντ, τα οποία διασώθηκαν λίγο πριν από μία δημοπρασία των Christie's στη Nέα Yόρκη.

Tο Iράκ και οι Aίγυπτος δεν αποτελούν εξαιρέσεις. Σε περιόδους πολέμων και κοινωνικών αναταραχών, τα μουσεία και τα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς είναι συχνά ανάμεσα στα πρώτα θύματα, άλλοτε επειδή θεωρούνται κομμάτι μιας ιστορίας που πρέπει να διαγραφεί, και άλλοτε από άγνοια ή αδιαφορία. Tο 1994, οι Tαλιμπάν κατέστρεψαν το κτίριο που στέγαζε το Eθνικό Mουσείο της Καμπούλ και πολλές από τις αρχαιότητες σώθηκαν μόνο χάρη στις προσπάθειες των υπαλλήλων του Mουσείου, οι οποίοι τα έκρυψαν ή φρόντισαν για τη μεταφορά τους στο εξωτερικό.

Oι αρχαιολόγοι υπενθυμίζουν ότι η καταστροφή θησαυρών του παρελθόντος είναι μη αναστρέψιμη- ότι χάνεται, χάνεται οριστικά. Eντούτοις, όσο κάποια από τα εκθέματα είναι δυνατόν να ανακτηθούν ή να συντηρηθούν, ένα Mουσείο μπορεί πάντα να αναγεννηθεί από τις στάχτες του. Tο πιο λαμπρό παράδειγμα είναι το Eθνικό Mουσείο του Λιβάνου στην πολύπαθη Bυτρηττό: Kαθώς βρισκόταν ακριβώς στο σημείο που χώριζε τις δύο μαχόμενες πλευρές κατά τη διάρκεια του εμφυλίου- η τοποθεσία ήταν ευρέως γνωστή ως “το πέρασμα του Mουσείου”- , χρησιμοποιήθηκε για χρόνια ως στρατώνας και υπέστη σοβαρές ζημιές τόσο στο εξωτερικό όσο και το εσωτερικό του.

Το Μουσείο της Βυρηττού σήμερα

Όταν η ειρήνη αποκαταστάθηκε, το 1991, οι υπάλληλοι επέστρεψαν για να βρουν το οικοδόμημα πλημμυρισμένο από τη βροχή, την πρόσοψη διάτρητη από σφαίρες, τους εσωτερικούς τοίχους καλυμμένους με σκόνη και συνθήματα, αλλά και 45 κουτιά γεμάτα αρχαία αντικείμενα, που είχαν καταστραφεί ολοσχερώς κατά τη διάρκεια πυρκαγιάς. Έπειτα από εννέα χρόνια σκληρής δουλειάς, το Mουσείο ήταν έτοιμο να υποδεχτεί ξανά τους επισκέπτες. Σήμερα, αποτελεί ένα πλήρως ανακαινισμένο κομψοτέχνημα, που στεγάζει μοναδικά τεκμήρια έξι χιλιάδων χρόνων ιστορίας και δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τα αρχαιολογικά μουσεία της Eυρώπης.

Φυσικά, όσο προηγμένα και αν είναι τα συστήματα ασφαλείας, δε μπορούν να εγγυηθούν την ασφάλεια εκθεμάτων και επισκεπτών του Mουσείου της Bαγδάτης στην περίπτωση βομβιστικής επίθεσης- όπως αυτή στο γειτονικό υπουργείο εξωτερικών τον Οκτώβριο του '09, που είχε ως αποτέλεσμα να βρουν το θάνατο 59 άτομα και να προκληθούν ελαφρές ζημιές στο κτίριο. Oι συνθήκες που επικρατούν στο Iράκ τον Μάρτιο θα ληφθούν σοβαρά υπόψιν πριν οριστικοποιηθεί η ημερομηνία επαναλειτουργίας του Mουσείου, χωρίς να αποκλείεται και το ενδεχόμενο αναβολής της.

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

Όταν οι συμβάσεις απειλούν τον πολιτισμό...

Η ενασχόληση με τον πολιτισμό ίσως μοιάζει πολυτέλεια σε μια εποχή ένδειας και αγωνίας για το μέλλον. Ωστόσο, η πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας παραμένει ένας από τους σημαντικότερους πόλους προσέλκυσης επισκεπτών από το εξωτερικό, ενώ συνιστά και μιας μορφής υπενθύμιση ότι αργά ή γρήγορα θα ξανάρθουν καλύτερες μέρες.

Εδώ και χρόνια, τα σημαντικά κενά και τα ανεπίλυτα προβλήματα στο υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού εξακολουθούν να θέτουν σε κίνδυνο τις αρχαιότητες και να δυσχεραινόμουν την παροχή υπηρεσιών προς τον πολίτη, είτε πρόκειται για ανασκαφές και απαλλοτριώσεις οικοπέδων, είτε για τη σωστή λειτουργία μουσείων και αρχαιολογικών χώρων. Την ίδια ώρα, οι συμβασιούχοι του ΥΠ.ΠΟ.Τ., οι οποίοι παραδοσιακά αποτελούν και το μεγαλύτερο μέρος του προσωπικού του υπουργείου, εξακολουθούν να διεκδικούν την άρση του περιορισμού του 24μήνου- γνωστού και ως “νόμος Παυλόπουλου”.

Εξαιτίας της αμφιλεγόμενης νομοθετικής ρύθμισης, εργαζόμενοι με εμπειρία, τεχνογνωσία και αγάπη για το αντικείμενο τους, χάνουν τη δυνατότητα να εργαστούν ξανά στο υπουργείο μόνο και μόνο επειδή έχουν συμπληρώσει 24 μήνες απασχόλησης. Πολλοί από αυτούς αδυνατούν να εργαστούν αλλού, αφού ορισμένες ειδικότητες- όπως των αρχαιολόγων και των εξειδικευμένων εργατοτεχνιτών-, έχουν ελάχιστη ή μηδαμινή απορρόφηση στον ιδιωτικό τομέα. Μολονότι έχει εδώ και αρκετό καιρό αναγνωριστεί από την πολιτική ηγεσία, το ζήτημα δεν έχει ακόμα επιλυθεί, ενώ η σχετική τροπολογία, η οποία είχε αρχικά ενταχθεί στο πρόσφατο πολυνομοσχέδιο του ΥΠ.ΠΟ.Τ., τελικά αφαιρέθηκε πριν την ψήφιση του τον περασμένο Σεπτέμβριο.

Πινγκ πονγκ ευθυνών

“Με παρέμβαση του ίδιου του υπουργού εσωτερικών, κ. Ραγκούση, αποσύρθηκε το άρθρο και δεσμεύτηκε ο ίδιος ο Ραγκούσης να το επιλύσει” υπογραμμίζει ο Πανγιώτης Κουτής, πρόεδρος του Συλλόγου Εκτάκτων Αρχαιολόγων. “Εμείς είμαστε σε επαφή και ουσιαστικά δεν έχει γίνει τίποτα, διότι ο Ραγκούσης είναι πολυάσχολος, οπότε έχει μείνει πίσω το θέμα”, προσθέτει.

Ιδιαίτερα αποκαλυπτικές ήταν οι απαντήσεις των υπουργείων Πολιτισμού και Εσωτερικών στις επίκαιρες ερωτήσεις, που κατέθεσε στη Βουλή το Νοέμβριο ο Βουλευτής Λακωνίας, Γρηγόρης Αποστολάκος. “Το καθ’ ύλην αρμόδιο Υπουργείο Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, όπως μας έχει ενημερώσει, μελετά συνολικά το ζήτημα των περιορισμών που τίθενται για τις συμβάσεις ορισμένου χρόνου και τα προβλήματα που αυτοί δημιουργούν, και προτίθεται να προβεί σε μία συνολική αντιμετώπισή του” σημείωσε ο υφυπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού, Γιώργος Νικητιάδης.

Λίγες μέρες νωρίτερα, ο υφυπουργός Εσωτερικών, Γιώργος Ντόλιος, είχε αναφέρει ότι “η πρωτοβουλία νομοθετικής ρύθμισης για εξαίρεση εξειδικευμένων ειδικοτήτων εργαζομένων του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού από τους ανωτέρω περιορισμούς (24 μήνες) ανήκει στον Υπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού”. Κατόπιν τούτου, ο κ. Αποστολάκος υποστήριξε ότι “ο ένας Υπουργός ρίχνει το μπαλάκι στον άλλον και κανείς δεν δίνει λύση”. Απ' την πλευρά τους, οι εκπρόσωποι των συμβασιούχων κάνουν λόγο για “πινγκ πονγκ ευθυνών”.

Υπολειτουργούν εφορείες και αρχαιολογικοί χώροι

Στο μεταξύ, πολλές υπηρεσίες του ΥΠ.ΠΟ.Τ. εξακολουθούν να λειτουργούν μόνο χάρη στους συμβασιούχους ή υπαλλήλους, των οποίων οι συμβάσεις έχουν λήξει αλλά εξακολουθούν να εργάζονται με προσωρινές δικαστικές αποφάσεις. Καθώς όλο και περισσότερες συμβάσεις λήγουν, το πρόβλημα υποστελέχωσης Εφορειών Αρχαιοτήτων, μουσείων κ.τ.λ εντείνεται.

Για παράδειγμα, στην ΛΓ' ΕΠΚΑ το οργανόγραμμα προβλέπει “14 μόνιμους αρχαιολόγους και υπάρχουν μόνο δύο. Στην 18η ΕΒΑ υπάρχει μόνο η προϊσταμένη, η οποία τελεί υπό παραίτηση, και δύο συμβασιούχοι, οι συμβάσεις των οποίων λήγουν στις 31 Δεκεμβρίου” υπογραμμίζει ο Άρης Βάσιος, πρόεδρος του Συλλόγου Εργαζομένων Αρχαιολογίας Άρτας-Πρέβεζας. “Στην ΒΔ Ελλάδα απομακρύνθηκαν τον τελευταίο χρόνο τουλάχιστον 500 άνθρωποι. Μιλάμε για επιστημονικό προσωπικό και εργατοτεχνίτες”, συνεχίζει, διευκρινίζοντας ότι η Εφορεία Αρχαιοτήτων της Πρέβεζας δεν διαθέτει πια ούτε λογιστή.

Εξίσου μεγάλες είναι οι ελλείψεις στον κλάδο των συντηρητών αρχαιοτήτων. “Το τακτικό προσωπικό της κατηγορίας συντηρητών αρχαιοτήτων και έργων τέχνης που απασχολείται μέχρι σήμερα είναι ελάχιστο. Συγκεκριμένα, έχουν 79 θέσεις τακτικού προσωπικού έναντι των 600 θέσεων που προβλέπει ο Οργανισμός του ΥΠ.ΠΟ.” αναφέρεται σε ανακοίνωση του Συλλόγου Συντηρητών Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Η πρόεδρος του Σωματείου, Ειρήνη Καρπάθιου, επισημαίνει ότι μόλις το 20% των συντηρητών του υπουργείου είναι μόνιμο προσωπικό. Και η κατάσταση αναμένεται να επιδεινωθεί όταν αρχίσουν τα έργα του ΈΣΠΑ “τα οποία μάλλον λόγω έλλειψης ρευστού δεν ξεκινούν εύκολα”, προσθέτει.

Παρόμοια προβλήματα αντιμετωπίζουν και οι φύλακες αρχαιοτήτων. “Γύρω στα 150 άτομα δουλεύουν ακόμα και 200 έχουν απολυθεί. Οι τελευταίοι που δουλεύουν είναι απλήρωτοι από τον Οκτώβριο του 2008” διευκρινίζει η Λένα Πάνου, πρόεδρος Συλλόγου των Ειδικευμένων Φυλάκων Μουσείων και Αρχαιολογικών χώρων. Άλλοι 300 απολύθηκαν στις 31 Οκτωβρίου- πρόκειται για τους εργαζόμενους της τροπολογίας Σαμαρά, που παραιτήθηκαν από παλαιότερες θετικές δικαστικές αποφάσεις προκειμένου να ανανεώσουν τις συμβάσεις τους για δύο χρόνια και να εισπράξουν τα δεδουλευμένα οκτώ μηνών. Και αυτό όταν οι κενές θέσεις φυλακτικού προσωπικού φύλαξης ξεπερνούν τις 2000, σύμφωνα με την κ. Πάνου. Σημειωτέον ότι ο νόμος για την εξόφληση των οφειλών προς τους απλήρωτους συμβασιούχους έχει ψηφιστεί από το Σεπτέμβριο, όμως η αποπληρωμή δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί.

Θεωρητικά, οι εργαζόμενοι έχουν τη δυνατότητα να διεκδικήσουν μόνιμες θέσεις μέσω ΑΣΕΠ ή άλλων διαδικασιών, όμως τα μέτρα για τη μείωση δαπανών στο δημόσιο καθιστούν αυτό το σενάριο μάλλον απίθανο. “Σχετικό αίτημα του ΥΠ.ΠΟ.Τ. για την έγκριση πρόσληψης προσωπικού διαφόρων ειδικοτήτων για την κάλυψη κενών οργανικών θέσεων στις Εφορείες Αρχαιοτήτων...δεν θα ικανοποιηθεί λόγω μη πρόβλεψης πιστώσεων στον προϋπολογισμό του ΥΠ.ΠΟ.Τ.” αναφέρεται χαρακτηριστικά στην απάντηση του υπουργείου Εσωτερικών προς τον κ. Αποστολάκο. Με αυτά τα δεδομένα, οι συμβασιούχοι του ΥΠ.ΠΟ.Τ σχεδιάζουν νέες κινητοποιήσεις για το άμεσο μέλλον, ελπίζοντας ότι κάποια στιγμή τα αιτήματα τους θα εισακουστούν.

Απαντήσεις ζητούν και οι συμβασιούχοι της ΕΡΤ

 Σοβαρά προβλήματα αντιμετωπίζουν και οι 1047 συμβασιούχοι της ΕΡΤ, οι συμβάσεις των οποίων έληξαν τον περασμένο Ιούλιο. Δεδομένου ότι δούλευαν με δελτία παροχής υπηρεσιών, οι δημοσιογράφοι, τεχνικοί και διοικητικοί δεν δικαιούνται ούτε επίδομα ανεργίας. “Ζητούμε μια ξεκάθαρη απάντηση από την Διοίκηση της ΕΡΤ. Πότε θα επιστρέψουμε στις δουλειές μας;” σημειώνουν σε ανακοίνωση τους. Απλήρωτοι παραμένουν εδώ και ένα χρόνο και οι εργαζόμενοι στο περσινού Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, οι οποίοι την περασμένη εβδομάδα συμμετείχαν σε συγκέντρωση διαμαρτυρίας έξω από την τελετή έναρξης του φετινού Φεστιβάλ.




Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

Η ανακύκλωση...βλάπτει σοβαρά το περιβάλλον

Ακόμα και οι ελάχιστα εξοικειωμένοι με το οικολογικό κίνημα γνωρίζουν ότι η ανακύκλωση ωφελεί το περιβάλλον. Δυστυχώς, όμως, φαίνεται ότι η στροφή ολοένα και περισσότερων ανθρώπων προς έναν πιο «πράσινο» τρόπο διαβίωσης έχει κι αυτή το τίμημα της- τουλάχιστον όταν η αλλαγή περιορίζεται σε επίπεδο συμπεριφορών και δεν ισοδυναμεί με την υιοθέτηση μιας διαφορετικής στάσης ζωής. Ή όταν οι κάδοι ανακύκλωσης δεν είναι παρά μόνο η αρχή του ταξιδιού για εκατομμύρια τόνους σκουπιδιών, που τελικά μεταφέρονται σε αναπτυσσόμενες χώρες με υποτυπώδεις μονάδες επεξεργασίας και ανεπαρκή περιβαλλοντική νομοθεσία.

Το 2005, οι κάτοικοι της ΕΕ ανακύκλωσαν 25% περισσότερο χαρτί και σχεδόν 50% περισσότερο πλαστικό από ότι το 1997. Την ίδια χρονιά, ο στρατός ρακοσυλλεκτών της Κίνας αριθμούσε περίπου 2,5 εκ. άτομα, σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας. Το μέγεθος δεν εκπλήσσει, αν κανείς αναλογιστεί ότι εκεί καταλήγει πάνω από το ένα τρίτο του χαρτιού και του πλαστικού, που συλλέγεται από τις δημοτικές αρχές της Μεγάλης Βρετανίας. H Κίνα εκτιμάται ότι παραλαμβάνει το ένα τρίτο των ανακυκλώσιμων του Ηνωμένου Βασιλείου, ενώ όπως αναφέρει πρόσφατο δημοσίευμα της εφημερίδας «Guardian», μέσα σε μία δεκαετία οι εξαγωγές χαρτιού από τη Βρετανία στην Ινδία, την Κίνα και την Ινδονησία αυξήθηκαν από 400.000 τόννους στα 4,7 εκατομμύρια.

Την ίδια πρακτική ακολουθούν τα περισσότερα ανεπτυγμένα κράτη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Ανακυκλώσιμα εξάγονται, μεταξύ άλλων, στο Πακιστάν, την Ινδία, το Βιετνάμ και σε κράτη της Αφρικής, όμως η Κίνα ηγείται του παγκόσμιου εμπορίου αποβλήτων, με πάνω από τρία εκατομμύρια τόνους πλαστικού και 15 τόνους χαρτιού να εισάγονται στη χώρα κάθε χρόνο.

Υπολογίζεται ότι περίπου το 60% των ανακυκλώσιμων υλικών, που παρήχθησαν στα κράτη-μέλη της ΕΕ από το 2000 μέχρι σήμερα, κατέληξαν στην Κίνα- ποσοστό που αγγίζει το 70% για τα ηλεκτρονικά απόβλητα. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται κυρίως στην δυνατότητα των κινεζικών εταιριών να αγοράζουν τα ανακυκλώσιμα υλικά σε πολύ υψηλότερες τιμές από τις αντίστοιχες στις αναπτυγμένες χώρες- αφού τα εργατικά χέρια στοιχίζουν ελάχιστα και η ταχύτατα αναπτυσσόμενη εγχώρια βιομηχανία έχει επιτακτική ανάγκη για πρώτες ύλες.

Ταυτόχρονα, η Κίνα αποτελεί την «εύκολη λύση» για τις βιομηχανίες και τις δημοτικές αρχές, που πιέζονται να επιτύχουν τους φιλόδοξους στόχους της ΕΕ και των ΗΠΑ για την ανακύκλωση απορριμμάτων. Η εξαγωγή σκουπιδιών διευκολύνεται χάρη στα φορτηγά πλοία, που μεταφέρουν κιβώτια γεμάτα κινέζικα προϊόντα στην Ευρώπη, την Αμερική και την Αυστραλία. Αντί να επιστρέφουν άδεια, τα κιβώτια γεμίζουν με χαρτί, πλαστικό, μέταλλο, ηλεκτρικές συσκευές και συσκευασίες από τις μεγαλύτερες αλυσίδες σουπερμάρκετ.

Εντούτοις, περιβαλλοντικές οργανώσεις έχουν εκφράσει ανησυχίες για το που καταλήγουν τα σκουπίδια από τι στιγμή που ξεφορτώνονται στα λιμάνια της Κίνας. Η Ευρωπαϊκή νομοθεσία επιτρέπει την εξαγωγή επικίνδυνων αποβλήτων μόνο σε κράτη, που διαθέτουν την απαραίτητη τεχνολογία και περιβαλλοντική νομοθεσία για να τα διαχειριστούν σωστά. Παρόλο που η Κίνα δεν εμπίπτει σε αυτή την κατηγορία, οι ΗΠΑ, η Αυστραλία και αρκετές Ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να αποστέλλουν τις κατεστραμμένες συσκευές τους στην Άπω Ανατολή- συχνά χρησιμοποιώντας διάφορα τεχνάσματα, όπως τη σήμανση τους ως μεταχειρισμένες.

Τελικά, οι υπολογιστές, οι τηλεοράσεις και τα υπόλοιπα ηλεκτρονικά τεχνολογίας σκουπίδια αποσυναρμολογούνται σε αυτοσχέδιες «μονάδες», όπου δεν εφαρμόζεται κανένα μέτρο για την προστασία του περιβάλλοντος και των εργαζόμενων. Με αυτόν τον τρόπο, μεγάλες ποσότητες τοξικών ουσιών εισέρχονται στο χώμα και τους υδροφόρους ορίζοντες, προκαλώντας ανεπανόρθωτες βλάβες στα τοπικά οικοσυστήματα και απειλώντας την ανθρώπινη υγεία.

Στην κινέζικη πόλη Γκιγιού- μία από τις πιο μολυσμένες περιοχές του πλανήτη και αποδέκτης τεραστίων ποσοτήτων ηλεκτρονικών αποβλήτων - η συγκέντρωση του υδραργύρου, του μολύβδου και άλλων τοξικών ουσιών στο νερό και το έδαφος ξεπερνούν κατά πολύ τα ανώτατα επιτρεπτά όρια, ενώ οι κάτοικοι της περιοχής παρουσιάζουν ήδη αυξημένα κρούσματα καρκίνου και αναπνευστικών παθήσεων.

Σύμφωνα με παρατηρητές του ΟΗΕ, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι αποσυναρμολογούν με γυμνά χέρια τις κατεστραμμένες συσκευές, καίγοντας ή εμποτίζοντας με οξύ τα εξαρτήματα για την ανάκτηση μετάλλων. Συχνά δε, τα εξαγόμενα υλικά επιστρέφουν ξανά στις χώρες παραγωγής τους με τη μορφή νέων προϊόντων: Χαρακτηριστικά, το 2008 η Αμερικανική Υπηρεσία Ασφαλείας των Καταναλωτικών Προϊόντων έκρινε απαραίτητη την απόσυρση κινέζικων παιχνιδιών αξίας 6,7 εκατομμυρίων δολαρίων, καθώς αποδείχθηκε ότι περιείχαν υψηλές συγκεντρώσεις μολύβδου. Εν τέλει, διαπιστώθηκε ότι ο μόλυβδος είχε ανακτηθεί από την ανακύκλωση ηλεκτρονικών συσκευών και μπαταριών- που δεν αποκλείεται να είχαν προέλθει από τις ΗΠΑ.

Μολονότι απώτερος στόχος της ΕΕ είναι η επεξεργασία των αποβλήτων κάθε κράτους-μέλους να γίνεται στον τόπο παραγωγής τους, οι εξαγωγές των επικίνδυνων υλικών από τις ευρωπαϊκές χώρες τετραπλασιάστηκαν στο διάστημα 1997 με 2005. Συγχρόνως, οι ποσότητες μη επικίνδυνων αποβλήτων, που στάλθηκαν στην Ασία και την Αφρική δεκαπλασιάστηκαν από το 1997 μέχρι το 2007, σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος.

Μόνο το 2005, πάνω από 15.000 τόνοι τηλεοράσεων μεταφέρθηκαν σε αφρικανικές χώρες, ενώ η Νιγηρία, η Γκάνα και η Αίγυπτος εξακολουθούν να υποδέχονται περίπου 1.000 τηλεοράσεις σε καθημερινή βάση. Η εξήγηση είναι προφανής, αφού το κόστος για την αποσυναρμολόγηση μίας συσκευής στην Αφρική κυμαίνεται από 28 ως 64 ευρώ, έναντι των 350 ευρώ, που στοιχίζει η επεξεργασία της εντός των ευρωπαϊκών συνόρων. Όπως προκύπτει από την έρευνα του ΕΟΠ, κατά τη διάρκεια του 2007 η ΕΕ διακίνησε μεγαλύτερες ποσότητες ανακυκλώσιμων στην Ασία από ότι στην εσωτερική αγορά. Στο ίδιο διάστημα, οι ΗΠΑ εξήγαγαν ανακυκλώσιμα αξίας 22 εκ. δολαρίων σε 152 χώρες.

Με το πέρασμα του χρόνου- και δεδομένου ότι η οικονομία της αναπτύσσεται με γρήγορους ρυθμούς, καθιστώντας την έναν από τους ισχυρότερους “παίκτες” παγκοσμίως- η Κίνα άρχισε να αντιλαμβάνεται τόσο το περιβαλλοντικό κόστος όσο και τις δυνατότητες εκμετάλλευσης της εισαγωγής σκουπιδιών. Εφαρμόζοντας αυστηρή νομοθεσία, η κυβέρνηση της χώρας άρχισε να ελέγχει τα απορρίμματα, που εισάγονται στη χώρα, και σε ορισμένες περιπτώσεις έχει απαγορεύσει την είσοδο φορτίων από τη Γερμανία, την Ιαπωνία και άλλες χώρες.

Παράλληλα, η συνεχώς αυξανόμενη προσφορά, σε συνδυασμό με την παγκόσμια οικονομική ύφεση, είχε ως αποτέλεσμα η κινεζική αγορά αποβλήτων να φτάσει σε επίπεδα κορεσμού. Ξαφνικά, η αξία των ανακυκλώσιμων υλικών σημείωσε πτώση της τάξεως του 50 με 80%. Πολλοί έμποροι αποβλήτων δεν καταφέρνουν πια να βρουν αγοραστή, με αποτέλεσμα τόνοι απορριμμάτων να συσσωρεύονται σε χωματερές, ενώ οι ειδικοί εκτιμούν ότι η εξαγωγή χαρτιού στην Ασία σύντομα θα πάψει να είναι συμφέρουσα.

Πιθανώς, η έλλειψη εναλλακτικών θα φέρει τους κατοίκους του ανεπτυγμένου- αλλά και αναπτυσσόμενου- κόσμου αντιμέτωπους με μία πραγματικότητα, που χρόνια τώρα διακηρύσσουν οι περιβαλλοντολόγοι: Η μόνη ουσιαστική λύση στο πρόβλημα των σκουπιδιών είναι να παράγουμε λιγότερα σκουπίδια.

http://www.alexhoffordphotography.com/node/2206

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και πληρώσατε την γην...

Η μεγαλύτερη απειλή για το περιβάλλον αυτή τη στιγμή δεν είναι η τρύπα του όζοντος, ούτε η αποψίλωση των δασών του Αμαζονίου, ούτε καν η κλιματική αλλαγή. Οι πιθανές συνέπειες του υπερπληθυσμού στους φυσικούς πόρους είναι λίγο πολύ γνωστές σε όλους μας, αφού εδώ και αρκετές δεκαετίες, οι περιβαλλοντολόγοι δεν έχουν πάψει να εκφράζουν τις ανησυχίες τους και να ζητούν τη λήψη άμεσων μέτρων. Ωστόσο, ένα μέρος της επιστημονικής κοινότητας και σχεδόν το σύνολο τον πολιτικών αποφεύγουν να εισάγουν το ζήτημα στον ευρύτερο κοινωνικό διάλογο για την προστασία του πλανήτη.

Δεν είναι τυχαίο ότι το θέμα του υπερπληθυσμού απουσίαζε παντελώς από την ατζέντα της Παγκόσμιας Διάσκεψης για τις Κλιματικές Αλλαγές στην Κοπεγχάγη. Έχοντας ξεπεράσει τα 6,5 δισ., ο ανθρώπινος πληθυσμός εξακολουθεί να αυξάνεται με γρήγορους ρυθμούς, γεγονός που βρίσκεται στη ρίζα όλων των επιμέρους περιβαλλοντικών ζητημάτων. “Αν είχαμε μόνο 100 εκ. ανθρώπους στη Γη- ακόμα καλύτερα, 10 εκ.- τότε ο πλανήτης δε θα αντιμετώπιζε κανένα πρόβλημα” αναφέρει χαρακτηριστικά ο Charles A. Hall, καθηγητής οικολογίας συστημάτων.

Από έρευνα του Κολεγίου Περιβαλλοντικών Επιστημών και Δασοκομίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης προκύπτει ότι ο υπερπληθυσμός είναι η μέγιστη πρόκληση, που έχει να αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα, ενώ ακολουθούν η κλιματική αλλαγή και η ανάγκη αντικατάστασης των στερεών καυσίμων με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Σε συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στο Σίδνεϊ τον περασμένο Μάρτιο, ο καθηγητής αναπαραγωγής και βιολογίας του πανεπιστημίου Μελβούρνης Ρότζερ Σορτ προειδοποίησε τους παριστάμενους πως για πρώτη φορά στα χρονικά, οι ανθρώπινες δραστηριότητες υπερβαίνουν τη δυνατότητα του πλανήτη να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες.

Το 2050 ο συνολικός πληθυσμός της Γης θα αγγίζει τα εννέα δισεκατομμύρια, σύμφωνα με εκτιμήσεις του αμερικανικού μη κερδοσκοπικού Ινστιτούτου Πληθυσμού. Το νούμερο φαίνεται ακόμα πιο εξωφρενικό, αν κανείς αναλογιστεί ότι η ανθρωπότητα χρειάστηκε πάνω από δύο εκ. χρόνια για να φτάσει το ένα δισ.- το 1830-, μόλις 100 χρόνια για να ξεπεράσει το δεύτερο, και από τότε μέχρι σήμερα έχουμε υπερτριπλασιαστεί. Η αύξηση επιταχύνθηκε σημαντικά από τα μέσα του 20ου αιώνα, σαν αποτέλεσμα της εντατικής παραγωγής τροφίμων και της προόδου στον τομέα της ιατρικής.

Τι μπορεί να συμβεί αν συνεχίσουμε να πληθαίνουμε με την ίδια ταχύτητα; Ίσως το χειρότερο από τα υποθετικά σενάρια σχετίζεται με την εξάντληση του πόσιμου νερού, η οποία στις μέρες μας αποτελεί αφορμή για αιματηρές συγκρούσεις στην Αφρική και περιοχές της Ασίας. Μέχρι τα μέσα του αιώνα, τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού θα πλήττονται από τη λειψυδρία, ενώ σε ένα όχι και τόσο μακρινό μέλλον οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις δε θα επαρκούν για να καλύψουν τις διατροφικές ανάγκες ολόκληρης της ανθρωπότητας.

Ήδη, η υποβάθμιση του εδάφους έχει επιφέρει μείωση της παγκόσμιας γεωργικής παραγωγής κατά 13% το τελευταίο μισό του αιώνα. Άλλωστε, οι σύγχρονοι άνθρωποι καταναλώνουν πολύ περισσότερες θερμίδες από τους προγόνους τους- χαρακτηριστικά, ο αριθμός των υπέρβαρων είναι πλέον υπερδιπλάσιος από τον αριθμό των υποσιτιζόμενων ανθρώπων, με εξαίρεση την Υποσαχάριο Αφρική, όπου τα υποσιτιζόμενα άτομα αυξήθηκαν από 170 εκ. στα 203.5 εκ. στο διάστημα 1992 με 2002.

Το 97% της αναμενόμενης πληθυσμιακής αύξησης θα συντελεστεί στις αναπτυσσόμενες χώρες, όπου οι γυναίκες γεννούν κατά μέσο όρο πέντε παιδιά. Επίσης, από μελέτες του ΟΗΕ προκύπτει ότι οι οικογένειες, που προέρχονται από τα φτωχότερα στρώματα, κάνουν κατά μέσο όρο τα διπλάσια παιδιά από τις εύπορες οικογένειες στις ίδιες χώρες. Στις συζητήσεις σχετικά με τον υπερπληθυσμό, η Κίνα συνήθως αναφέρεται ως ο πρώτος “υπαίτιος”, καθώς οι κάτοικοι της υπολογίζονται στο 1,3 εκ.

Εντούτοις, η Κινεζική Δημοκρατία παραμένει το μοναδικό κράτος, που εξακολουθεί να επιβάλλει- αμφιλεγόμενα αλλά αποτελεσματικά- μέτρα για τον περιορισμό του αριθμού των γεννήσεων. Χάρη σε αυτά, μέσα στις επόμενες δεκαετίες τη θέση της Κίνας αναμένεται να πάρει η Ινδία, η οποία αυτή τη στιγμή είναι δεύτερη στη λίστα, με 1,1 εκ. κατοίκους. Ο αντίλογος στις θεωρίες όσων ανησυχούν για τον υπερπληθυσμό έρχεται από εκείνους, που υποστηρίζουν ότι δεν είναι δυνατόν να πληθαίνουμε επ' άπειρο. Καθώς το βιοτικό επίπεδο βελτιώνεται, οι άνθρωποι τείνουν να κάνουν λιγότερα παιδιά, γεγονός που αποδίδεται κυρίως στην επιλογή των γυναικών να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στην καριέρα τους.

“Διαθέτουμε σημαντικές ενδείξεις ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός θα σταθεροποιηθεί σε περίπου 30 χρόνια. Αυτό το μοντέλο στηρίζεται στην υπόθεση ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θα υιοθετήσουν τον αστικό τρόπο ζωής, και έτσι μακροπρόθεσμα ο αριθμός τους θα αρχίσει να μειώνεται”, υπογραμμίζει ο Doug Allen, πρύτανης της Αρχιτεκτονικής Σχολής στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Giorgia σε δημοσίευμα της ιστοσελίδας cnn.com.Πράγματι, ο πληθυσμός των περισσοτέρων ανεπτυγμένων χωρών παραμένει σε σχετικά σταθερά επίπεδα εδώ και αρκετά χρόνια, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις- μεταξύ των οποίων η Ιταλία, η Γερμανία, η Ιαπωνία αλλά και η χώρα μας- παρουσιάζει πτωτικές τάσεις ή παραμένει στάσιμος μόνο εξαιτίας της μετανάστευσης.

Ο αριθμός των γεννήσεων μειώνεται σταδιακά σε ολόκληρο τον κόσμο και ο αριθμός των παιδιών, που αναλογούν σε κάθε γυναίκα, αναμένεται να ελαττωθεί από 2.5 στα 2.05 μέσα στα επόμενα 40 χρόνια. Εντούτοις, μία μικρή μείωση του αριθμού των γεννήσεων δεν επαρκεί για να ανακουφίσει τις τεράστιες πιέσεις, που δέχεται το περιβάλλον, δεδομένου ο παγκόσμιος μέσος όρος ζωής έχει φτάσει το 65 χρόνια και αναμένεται να αυξηθεί στα 75 μέχρι τα μέσα του αιώνα. Συγχρόνως, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι υψηλό βιοτικό επίπεδο ισοδυναμεί με μεγαλύτερες σπατάλες.

Σε αναφορά, που δημοσιεύτηκε το 2006 υπό τον τίτλο “Ζωντανός Πλανήτης”, το WWF υποστηρίζει ότι αν όλη η ανθρωπότητα υιοθετούσε το Δυτικό τρόπο ζωής, θα χρειαζόμασταν τους φυσικούς πόρους τριών πλανητών σαν τη Γη. Καθώς πολλαπλασιάζονται οι καταναλωτές, οι οδηγοί οχημάτων και γενικότερα όσοι λαμβάνουν μέρος σε ρυπογόνες δραστηριότητες, ο περιορισμός των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα απαιτεί ολοένα και μεγαλύτερη προσπάθεια. Επιπλέον, την ώρα που οι διαθέσιμοι φυσικοί πόροι μειώνονται, το περιβάλλον δέχεται ένα σοβαρό πλήγμα από τα απόβλητα, που παράγουν οι πολυπληθείς λαοί του κόσμου.

Προφανώς, η εφαρμογή αυστηρών μέτρων για τον περιορισμό του αριθμού των γεννήσεων, ιδιαίτερα στα κράτη που πλήττονται από υπογεννητικότητα, θα προκαλούσε έντονες και δικαιολογημένες αντιδράσεις. Όμως, η ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με το ζήτημα του υπερπληθυσμού είναι απαραίτητη τόσο στα αναπτυσσόμενα όσο και στα ανεπτυγμένα κράτη, όχι επειδή οι επόμενες γενιές δεν είναι σημαντικές, αλλά ακριβώς επειδή είναι εξαιρετικά πολύτιμες για να τις αφήσουμε να μεγαλώσουν σε έναν πλανήτη γεμάτο πληγές και ελλείψεις.

Kείμενο- φωτογραφίες: Χριστίνα Σανούδου

8 Απριλίου: Παγκόσμια ημέρα του έθνους των Ρόμα

Στους 10 αιώνες ιστορίας τους, τα καραβάνια των Ρόμα έχουν αποτελέσει αστείρευτη πηγή ιδεών για ζωγράφους, συγγραφείς και ονειροπόλους, οι πολύχρωμες φορεσιές τους ενέπνευσαν τους διασημότερους σχεδιαστές μόδας, οι χοροί τους διδάσκονται σε χιλιάδες σχολές ανά τον κόσμο και η μουσική τους αριθμεί εκατομμύρια θαυμαστές.

Στο ίδιο διάστημα, οι “Αθίγγανοι”, όπως αποκαλούνται για πρώτη φορά στα γραπτά ενός φραγκισκανού μοναχού τον 14ο αιώνα ή “Ρομ”, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έχουν πουληθεί ως σκλάβοι, έχουν οδηγηθεί σε γκέτο και στρατόπεδα συγκέντρωσης, έχουν πέσει θύματα κοινωνικών διακρίσεων και πράξεων συλλογικής βίας. Ωστόσο, ο νομαδικός τρόπος ζωής, οι κοινωνικές δομές και οι πολιτιστικές παραδόσεις τους εξακολουθούν να μεταφέρονται από γενιά σε γενιά από τα βάθη της Ινδίας μέχρι τη Βόρεια Αμερική.

Γενετικά και γλωσσολογικά δεδομένα υποδηλώνουν ότι οι τσιγγάνοι πιθανότατα προέρχονται από το σημερινό Ρατζαστάν, στην κεντρική Ινδία, απ' όπου άρχισαν να μεταναστεύουν μαζικά κατά τον 11ο αιώνα. Σύμφωνα με την επικρατέστερη θεωρία, αποτελούσαν μέρος του στρατού της Βόρειας Ινδίας και μετακινήθηκαν προς τη Βυζαντινή αυτοκρατορία μετά την ήττα τους από τον σουλτάνο Μαχμούτ της Γκάζνα. Μέσα στα επόμενα 300 χρόνια, είχαν εξαπλωθεί σχεδόν σε ολόκληρα τα Βαλκάνια, ενώ τον 16ο αιώνα έφτασαν στη Σκωτία και τη Σουηδία, έχοντας στο μεταξύ περάσει από την Περσία και τη Βόρειο Αφρική.

Σταδιακά, οι πληθυσμοί των Ρόμα υιοθέτησαν θρησκευτικά και γλωσσολογικά στοιχεία από τους τόπους παραμονής τους, διατηρώντας συγχρόνως την ιδιαίτερη πολιτισμική τους ταυτότητα. Η Διεθνής Ένωση Ρομανί ιδρύθηκε το 1977 για την προστασία των δικαιωμάτων περίπου 15 εκ. τσιγγάνων σε ολόκληρο τον κόσμο, ενώ από το 1977 η 8η Απριλίου αποτελεί μέρα γιορτής για τους Ρόμα, με συγκεντρώσεις, πορείες και παρελάσεις να πραγματοποιούνται σε 150 πόλεις του πλανήτη.

Κείμενο-φωτογραφίες: Χριστίνα Σανούδου

Περί εκπτώσεων και άλλων πρακτικών...

Σε μια προσπάθεια να αυξήσουν τις πωλήσεις, τα καταστήματα στο Λονδίνο άρχισαν τις εκπτώσεις νωρίς. Tα πλήθη ξεχύθηκαν από το πρωί σε αναζήτηση ευκαιριών, εγκαταλείποντας δουλειές, οικογένειες και όλες αυτές τις δραστηριότητες που τους κρατούν απασχολημένους (ή έστω μακριά από τους εμπορικούς δρόμους) τις υπόλοιπες μέρες του χρόνου.

Eίναι αμφίβολο αν η πλειοψηφία των τόσο αποφασισμένων αγοραστών περίμενε όντως τις εκπτώσεις για να προμηθευτεί τα απαραίτητα για τον χειμώνα ενδύματα και αξεσουάρ ή αν απλά η ιδέα των προσφορών παραείναι σαγηνευτική για ένα μεγάλο κομμάτι του αγγλικού, και όχι μόνο, πληθυσμού. Παρατηρώντας την κοσμοσυρροή μέσα και έξω από τα μαγαζιά, θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για την κατάπτωση της σημερινής κοινωνίας, για τον ύπουλο έλεγχο των πολλών από τους λίγους, για τη δημιουργία πλαστών αναγκών και βιομηχανοποιημένων ονείρων.

Oι πιο σκεπτικιστές θα σπεύσουν να χαρακτηρίσουν τους καταναλωτές θύματα της μόδας, κυνηγούς εφήμερων ή μη ρεαλιστικών προτύπων, ανίκανους να αντισταθούν στους πειρασμούς που καραδοκούν σε σελίδες περιοδικών και τηλεοπτικά προγράμματα. Αγοράζουν για να ζήσουν και ζουν για να αγοράζουν, αφήνοντας το κριτικό τους πνεύμα να ατροφεί και τις επιθυμίες τους να περιορίζονται στους παραδείσους των διαφημίσεων. Aλλά μήπως αυτό δεν είναι παρά μια οπτική γωνία, ή μια μορφή ένας καλά κρυμμένου σνομπισμού απ’ αυτούς που τάχα δεν ανήκουν στη «μάζα»;

Πόσο άβουλοι είναι τελικά οι καταναλωτές, πόσο αδύναμοι στον αγώνα ενάντια στις πολυεθνικές και τα συμφέροντά τους; Στην πραγματικότητα, ο πανικός που προκλήθηκε από τις πρώιμες εκπτώσεις δεν είναι αποτέλεσμα μιας επιτακτικής ανάγκης για κατανάλωση χωρίς διακρίσεις, αλλά της επιθυμίας να ικανοποιηθεί αυτή η ανάγκη ξοδεύοντας όσο το δυνατόν λιγότερα χρήματα.Για να το επιτύχουν αυτό, οι επίδοξοι αγοραστές καταφεύγουν σε διάφορες στρατηγικές, άλλοτε απλές, όπως το να αγοράζουν μόνο ότι είναι σε προσφορά, ή πιο πολύπλοκες και αποτελεσματικές.

Υπάλληλοι πολυκαταστημάτων του Λονδίνου αποκαλύποτυν πως οι πιο αποφασισμένοι κυνηγοί ευκαιριών ξεκινούν την έρευνα αγοράς αρκετές μέρες πριν από τις εκπτώσεις. Στόχος τους είναι να εντοπίσουν όχι μόνο τα προϊόντα που τους ενδιαφέρουν, αλλά και το πού βρίσκονται, πόσο απέχουν από τα ταμεία και πώς προσεγγίζονται ευκολότερα, ενώ οι λιγότερο μεθοδικοί προσπαθούν να δωροδοκήσουν το προσωπικό. Σε ορισμένες περιπτώσεις, κομμάτια διάσημων σχεδιαστών που μόλις αγοράστηκαν στις εκπτώσεις, εμφανίζονται προς πώληση στο Διαδίκτυο με τιμές πολύ υψηλότερες από τις αρχικές.

Aν και, μακροπρόθεσμα, οι ιδιοκτήτες των καταστημάτων ευνοούνται από τα συνολικά κέρδη, οι πελάτες τους μπορούν να αισθάνονται κατά κάποιον τρόπο περήφανοι, που βγήκαν νικητές στη μάχη των τιμών. Δεν είναι ασήμαντη νίκη: αποδεικνύει πως συνεχίζουμε να αντιστεκόμαστε στις δυνάμεις οι οποίες, σύμφωνα με κάποιες απαισιόδοξες προβλέψεις μας μετατρέπουν σταδιακά σε άβουλες κλωνοποιημένες μηχανές παραγωγής και κατανάλωσης.

H «αντίσταση» δεν είναι ανοιχτή, κατά μέτωπο αντιμετώπιση, αλλά αποτελείται από μικρές αντισυμβατικές συνήθειες, ευφάνταστα τεχνάσματα και αόρατες τακτικές, που διαχωρίζουν το ομοιογενές πλήθος σε εκατομμύρια πολύχρωμες μονάδες. Στο σύνολό τους, όλες αυτές οι «ζαβολιές» δεν απειλούν να γκρεμίσουν το σύστημα από τα θεμέλιά του. Ίσως, όμως, μας επιτρέπουν να θέτουμε κάποιους δικούς μας κανόνες σε ένα φαινομενικά στημένο παιχνίδι- είναι σαν τα παράσιτα σε μια απολυταρχική συχνότητα.

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

Τα εφήμερα πρότυπα της ομορφιάς

Από τα πληθωρικά κυκλαδίτικα εδώλια μέχρι τα αποστεωμένα μοντέλα της δεκαετίας του '90, από τις ημίγυμνες Αβορίγινες ως τις κρυμμένες πίσω απ' τη μπούρκα γυναίκες της Σαουδικής Αραβίας, από την λατρεία των ρυτίδων έκφρασης στην αρχαία Αίγυπτο μέχρι τη σύγχρονη εμμονή με τη νεανική εμφάνιση- τα πρότυπα της θηλυκής ομορφιάς ποικίλουν όσο και οι πολιτισμοί, που τους δίνουν ζωή.

Υπάρχουν όμως, και ορισμένες γενετικές“σταθερές”, που καθορίζουν το τι θεωρούμε όμορφο ανεξαρτήτως εποχής ή κοινωνικών επιρροών. Τα μεγάλα μάτια, η καθαρή επιδερμίδα και η νεανικότητα συμπεριλαμβάνονται στις προτιμήσεις των περισσοτέρων λαών, ενώ τα συμμετρικά χαρακτηριστικά συνήθως θεωρούνται πιο ελκυστικά , επιβεβαιώνοντας τη θεωρεία του Πυθαγόρα περί χρυσής τομής. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ο άνθρωπος είναι επιρρεπής στη γοητεία της ομορφιάς από τη βρεφική ηλικία: ακόμα και τα μωρά τείνουν να εστιάζουν την προσοχή τους στα πρόσωπα, που οι ενήλικες χαρακτηρίζουν θελκτικά.

Κρίνοντας από αρχαιολογικά ευρήματα, η λεπτή μέση και οι πλούσιοι γοφοί στις γυναίκες προσέλκυαν το ανδρικό ενδιαφέρον από τους προϊστορικούς χρόνους, πιθανότατα επειδή ερμηνεύονταν ως ένδειξη γονιμότητας. Αλλά το χαρακτηριστικό, που φαίνεται ότι ενώνει τις εκπροσώπους του “ασθενούς” φύλλου σε όλα τα πλάτη και τα μήκη της γης, είναι η ανάγκη να φροντίζουν την εμφάνισή τους. Η περίτεχνη κόμη και το χαρακτηριστικό μακιγιάζ, που κατά παράδοση συνόδευαν την επίσημη ενδυμασία μίας γκέισας, απαιτούσαν ώρες ολόκληρες προετοιμασίας, όμως το τελικό αποτέλεσμα μπορούσε να σαγηνεύσει ακόμα και τους πιο εγκρατείς Ιάπωνες.

Στο σύγχρονο δυτικό κόσμο, όπου η ομορφιά έχει μετατραπεί σε καταναλωτικό προϊόν, μία γυναίκα υπολογίζεται ότι αφιερώνει κατά μέσο όρο 3.267 ώρες από τη ζωή της σε “καλλωπιστικές” δραστηριότητες. Ωστόσο, τα διαφορετικά πρότυπα ανά τον κόσμο αποκαλύπτουν την εφήμερη και υποκειμενική φύση της ομορφιάς- ή μάλλον, αποδεικνύουν ότι το πραγματικό κάλλος είναι κάτι πολύ βαθύτερο από τις επιταγές της εκάστοτε μόδας.

Κείμενο - φωτογραφίες: Χριστίνα Σανούδου