Το αρχαίο λυχνάρι έγινε LED

Aπό τα αρχαία λυχνάρια ώς τις σύγχρονες λάμπες εξοικονόμησης ενέργειας και από την ανακάλυψη της φωτιάς ώς τη λατρεία του θεού Ηλιου, το φως πάντοτε διαδραμάτιζε εξαιρετικά σημαντικό ρόλο τόσο στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων ανά την υφήλιο όσο και στην τέχνη, τη φιλοσοφία και τη θρησκεία. Ενα μικρό, αλλά εξαιρετικά ενδιαφέρον αφιέρωμα στην ιστορία του φωτισμού με τίτλο «Μια ιστορία από φως, στο φως», που ολοκληρώθηκε πρόσφατα στο Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης στη Θεσσαλονίκη, φιλοξενεί ώς τον Σεπτέμβριο η «Τεχνόπολις» του Δήμου Αθηναίων.

Στο ίδιο διάστημα, το Μουσείο της Ακρόπολης αναδεικνύει με ειδική σήμανση εκθέματα από τη μόνιμη συλλογή του, που αφηγούνται μικρές «ιστορίες για το φως» – όπως τα άρματα του Ηλίου και της Σελήνης στη σκηνή της γέννησης της Αθηνάς, που κοσμεί το ανατολικό αέτωμα του Παρθενώνα ή ο περίτεχνος χάλκινος λύχνος από το Ερέχθειο, σε σχήμα πολεμικού πλοίου και με τη φράση «ιερόν της Αθηνάς» χαραγμένη στη δεξιά πλευρά του.

Η μεταφορά της έκθεσης στο παλαιό εργοστάσιο φωταερίου έγινε με πρωτοβουλία της διοίκησης της «Τεχνόπολις» και αποτελεί προάγγελο του Βιομηχανικού Μουσείου Φωταερίου, που αναμένεται να είναι έτοιμο στο τέλος του χρόνου. Ο συσχετισμός είναι προφανής, καθώς η πρωταρχική χρήση του φωταερίου στην Αθήνα ήταν ο φωτισμός, «γεγονός που άλλαξε ριζικά τη ζωή της πόλης», εξηγεί η Μαρία Φλώρου, αρχαιολόγος, μουσειολόγος και υπεύθυνη του τομέα του υπό διαμόρφωση μουσείου. Πλέον, οι δημόσιοι δρόμοι φωτίζονταν το βράδυ, διευκολύνοντας την κυκλοφορία, και οι βιομηχανίες είχαν τη δυνατότητα να λειτουργούν με διπλές βάρδιες, αυξάνοντας την παραγωγή.

Πέρα από τις αναφορές στην «επανάσταση» που έφερε ο ηλεκτροφωτισμός και η αξιοποίηση των ορυκτών καυσίμων κατά τον 19ο αιώνα, μεγάλο μέρος των εκθεμάτων προέρχεται από τη βυζαντινή περίοδο, ενώ τα κενά στην αφήγηση αναπληρώνονται με ενημερωτικά κείμενα, φωτογραφίες και ένα βίντεο για τις μεθόδους αφής και διατήρησης της φωτιάς. Η εστίαση στο Βυζάντιο σχετίζεται αφενός με τον ρόλο του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού ως συνδιοργανωτή της έκθεσης και αφετέρου με το γεγονός ότι τα ευρήματα αυτής της εποχής σώζονται σε μεγαλύτερη αφθονία και καλύτερη κατάσταση από τα προγενέστερα.

Εξάλλου, οι τεχνολογίες τεχνητού φωτισμού δεν διαφοροποιήθηκαν σημαντικά με το πέρασμα από τους αρχαίους στους βυζαντινούς χρόνους: η χρήση των λυχναριών παρέμεινε ιδιαίτερα διαδεδομένη, ενώ η σημαντικότερη καινοτομία της εποχής ήταν «οι γυάλινες καντήλες, η κατασκευή των οποίων κατέστη δυνατή με την τοποθέτηση του φιτιλιού στο κέντρο του σκεύους», υπογραμμίζει η Ελένη Μπίντση, που υπογράφει τη μουσειολογική μελέτη της έκθεσης στο Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο μαζί με τον Ιωάννη Μότσιανο και τον Ζήση Σκαμπάλη. Διαδεδομένη ήταν πλέον και η χρήση του κεριού, το οποίο είχε αναγνωριστεί ως καύσιμη ύλη ήδη από τη μινωική περίοδο, αλλά δεν χρησιμοποιήθηκε ευρέως πριν από την ύστερη αρχαιότητα.

Υπάρχουν, ωστόσο, και άλλοι λόγοι που καθιστούν το Βυζάντιο σημείο-σταθμό για όσους ασχολούνται σε βάθος με την ιστορία του φωτισμού, υποστηρίζει ο καθηγητής Αρχιτεκτονικής Ιάκωβος Ποταμιάνος. Μολονότι «λάτρευαν το φως», οι καλλιτέχνες και οι αρχιτέκτονες στην Ελλάδα των κλασικών χρόνων γνώριζαν ότι το «σκληρό» μεσογειακό φως «κατέστρεφε τις μορφές των κτιρίων κάνοντάς τις να φαίνονται επίπεδες». Ετσι, «ανακάλυψαν τρόπους να φέρνουν το φως στη σκιά» – χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι ραβδώσεις στους δωρικούς κίονες.

Κατά τους βυζαντινούς χρόνους, η ενασχόληση με το φως πέρασε σε άλλο επίπεδο εξέλιξης, καθώς ο «ενθουσιασμός με τη μορφή» έδωσε σταδιακά τη θέση του «στον ενθουσιασμό για τον χώρο ως κάτι εφάμιλλο με την έννοια του Θείου». Σε αντίθεση με τους αρχαίους ναούς, οι βυζαντινές εκκλησίες δίνουν έμφαση στην άυλη διάσταση του χώρου και του φωτός.

Με πλήθος επιστημονικών δημοσιεύσεων και ανακοινώσεων σχετικά με το φως και τις χρήσεις του στο βιογραφικό του, ο κ. Ποταμιάνος σήμερα είναι διευθυντής ενός νέου μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών για τον φωτισμό στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Εχοντας ενδιαφερθεί για το φως και τις χρήσεις του από τα φοιτητικά του χρόνια στις ΗΠΑ, άρχισε να μελετά κείμενα αρχαίων συγγραφέων, όπως του μεγάλου Αλεξανδρινού μηχανικού Ηρωνα και του νεοπλατωνιστή φιλόσοφου Πλωτίνου, όπου υπάρχουν αναφορές τόσο για την κατασκευή συστημάτων φωτισμού -συχνά εξαιρετικά προηγμένων, με τη χρήση κατόπτρων- όσο και για τη συμβολική αξία του φωτός στη φιλοσοφία.

Μεταξύ άλλων, διδάσκει φωτισμό ιστορικών κτιρίων στο ΑΠΘ, όπου κατέχει τον τίτλο του αναπληρωτή καθηγητή της Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής και της Ψυχολογίας της Αντίληψης, ενώ το συγγραφικό του έργο περιλαμβάνει ένα βιβλίο για το φως στη βυζαντινή εκκλησία. Πεπεισμένος ότι, ακόμα και στις μέρες μας, η αρχιτεκτονική δεν έχει φτάσει στο επίπεδο των βυζαντινών μαστόρων, διερευνά πώς οι τεχνικές για τη δημιουργία της κατανυκτικής ατμόσφαιρας στους βυζαντινούς ναούς θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν σε σύγχρονα κτίρια.

«Με ένα πνευματικό άλμα, ο άνθρωπος συλλαμβάνει κάτι το ασύλληπτο, την άυλη διάσταση του χώρου. Αυτό για μένα είναι μια εξαιρετική κατάσταση του ανθρώπινου νου», υπογραμμίζει. Αργότερα, καθώς η δύναμη του Βυζαντίου εξασθενεί, η αισθητική αλλάζει και οι υποφωτισμένες μεσοβυζαντινές εκκλησίες δεν διαφέρουν πολύ από τις σύγχρονες. Πλέον, «το φως σταλάζει, δεν πλημμυρίζει τον ναό», καταλήγει.

Η έκθεση «Μια ιστορία από το φως στο φως», που διοργανώθηκε σε συνεργασία με μουσεία, εφορείες αρχαιοτήτων, ερευνητικά κέντρα και ιδιώτες από όλη την Ελλάδα, περιλαμβάνει μία ενότητα αφιερωμένη στις διαφορετικές θρησκευτικές παραδόσεις της Θεσσαλονίκης -το Ισλάμ, τον Ιουδαϊσμό και τον Χριστιανισμό-, αναδεικνύοντας τόσο τη συμβολική διάσταση του φωτός στις τρεις θρησκείες, όσο και τα χαρακτηριστικά φωτιστικά σκεύη των τόπων λατρείας.

Η επόμενη ενότητα εστιάζει στην «επανάσταση» που έφερε η χρήση των ορυκτών καυσίμων στον φωτισμό, με αναφορές στον δημόσιο φωτισμό της Αθήνας, με την ίδρυση του εργοστασίου φωταερίου το 1857, καθώς και την επινόηση του ηλεκτρικού λαμπτήρα στα τέλη του 19ου αιώνα.

Τέλος, η εξέλιξη της τεχνολογίας του φωτισμού στον 21ο αιώνα μετουσιώνεται σε μία πρωτότυπη διαδραστική εγκατάσταση με την υπογραφή της εικαστικής ομάδας φωτισμού «BEFORELIGHT», που ενθαρρύνει τους επισκέπτες να πειραματιστούν με τις δυνατότητες του φωτός, δημιουργώντας τη δική τους φωτιστική σύνθεση.  

ΚΕΙΜΕΝΟ: Χριστίνα Σανούδου
Copyright: http://www.kathimerini.gr

Οι αρχαιολόγοι στην υπηρεσία...του περιβάλλοντος

Περιοχή υψηλής περιβαλλοντικής και ιστορικής σημασίας, ιδανική τοποθεσία για τουριστική αξιοποίηση ή πολύτιμη θέση για την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου μιας χώρας σε οικονομική ύφεση;

Εδώ και αρκετά χρόνια, η ευρύτερη περιοχή της Ιτέας, και ιδιαίτερα η έκταση μεταξύ των κόλπων «Καμιώτισσα» και «Λαρνάκι», δυτικά της πόλης, έχει μετατραπεί σε πεδίο μάχης με αφορμή τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας και φόρτωσης βωξίτη που λειτουργούν -νόμιμα ή παράνομα, αναλόγως με την οπτική γωνία- από τις αρχές της δεκαετίας του ’70.

Τον περασμένο μήνα, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο έλαβε για πρώτη φορά θέση επί του ζητήματος, γνωμοδοτώντας κατά της έγκρισης της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, που είχε υποβάλει η εταιρεία S&B Βιομηχανικά Ορυκτά Α.Ε., έτσι ώστε να εξασφαλίσει την παράταση της άδειας εκμετάλλευσης του χώρου για άλλη μία δεκαετία.

Ηταν μία μικρή «νίκη» για τους τοπικούς εξωραϊστικούς συλλόγους και τις περιβαλλοντικές οργανώσεις, που θεωρούν ότι η διαδικασία επεξεργασίας βωξίτη μολύνει το υπέδαφος και τη θάλασσα, απειλεί την υγεία των κατοίκων της περιοχής και αποτελεί εμπόδιο στην τουριστική αξιοποίηση της Ιτέας. Ωστόσο, το ζήτημα κατά πάσα πιθανότητα θα επανέλθει στο Συμβούλιο, αφού η απόφαση λήφθηκε με οριακή πλειοψηφία.

Η έγκριση του υπουργείου Πολιτισμού είναι απαραίτητη, δεδομένου ότι το σημείο βρίσκεται εντός του προστατευόμενου Δελφικού Τοπίου - για την ακρίβεια, απέχει περίπου 14 χλμ. από τους Δελφούς. Στο μεταξύ, εκκρεμεί η απόφαση του υπουργείου Περιβάλλοντος, καθώς η περιοχή βρίσκεται και εντός του δικτύου Natura 2000.

«Το τοπίο έχει υποστεί μη αναστρέψιμη βλάβη» υπογράμμισαν τα μέλη του ΚΑΣ, που συμμετείχαν στην επιτροπή αυτοψίας. Ανέφεραν, μάλιστα, ότι ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη η αυτοψία, «κάποιοι φύτευαν πικροδάφνες» περιμετρικά των εγκαταστάσεων, σε μια προσπάθεια να βελτιώσουν κάπως την εικόνα του τοπίου. Αντικείμενο εκτενούς συζήτησης αποτέλεσε το κατά πόσο μπορεί να εξασφαλιστεί η τήρηση περιοριστικών όρων από πλευράς της εταιρείας, πρόταση που υποστήριξε η μειοψηφούσα μερίδα του Συμβουλίου.

Σύμφωνα όμως με εκπροσώπους τοπικών συλλόγων, οι εγκαταστάσεις όχι μόνο δεν πληρούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις για ασφαλή λειτουργία, αλλά δεν είναι καν νόμιμες: «Η απόφαση για την επιχωμάτωση του κόλπου Λαρνάκι λήφθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’70, επί δικτατορίας, όμως επίσημα η άδεια δεν δόθηκε ποτέ», αναφέρει ο Δημήτρης Κουτρολίκος, πρόεδρος του Πολιτιστικού και Περιβαλλοντικού Συλλόγου Ιτέας «Καρτερία». Προσθέτει ότι η παραχώρηση των θέσεων προς εκμετάλλευση γίνεται από το Λιμενικό Ταμείο, το οποίο όμως περιγράφει το Λαρνάκι ως «ζώνη λιμένα», αποφεύγοντας έτσι να αναγνωρίσει ότι πρόκειται για «μπαζωμένο κόλπο».

Επιπλέον, στην περιοχή υπάρχουν «αυθαίρετες κατασκευές», αφού η δόμηση εντός του Δελφικού Τοπίου δεν επιτρέπεται χωρίς αδειοδότηση από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Για απουσία αδειών κάνει λόγο και η καταγγελία που κατέθεσαν στον εισαγγελέα η Κίνηση για τη Σωτηρία της Γκιώνας και το Παρατηρητήριο Μεταλλευτικών Δραστηριοτήτων τον Νοέμβριο του 2010.

Eπίσημη θέση της εταιρείας S&B είναι ότι διαθέτει όλες τις άδειες που απαιτούνται για τη λειτουργία των εγκαταστάσεών της στην Ιτέα, και ότι λαμβάνει μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος, έχοντας ήδη πραγματοποιήσει εκτεταμένα έργα αποκατάστασης σε ανενεργά μεταλλεία. Υποστηρίζει δε, ότι η πλειοψηφία της τοπικής κοινωνίας της Ιτέας τάσσεται υπέρ της λειτουργίας της, «όπως τεκμηριώνεται από τις θετικές αποφάσεις θεσμοθετημένων φορέων εκπροσώπησής της: του Τοπικού Συμβουλίου Ιτέας, της Περιβαλλοντικής Επιτροπής της Περιφέρειας και του Δ.Σ. του Λιμενικού Ταμείου».

Την άποψη διαψεύδουν άλλοι τοπικοί φορείς, όπως ο Σύλλογος «Καρτερία», καταγγέλλοντας ότι μέλη του δημοτικού συμβουλίου αλλά και της περιβαλλοντικής επιτροπής «έχουν άμεσο ή έμμεσο συμφέρον από τη συνέχιση της δραστηριότητας της S&B». Σύμφωνα με τον Δημήτρη Κουτρολίκο, η προσπάθεια της εταιρείας να αναβαθμίσει -ή να νομιμοποιήσει- τις εγκαταστάσεις τις στην Ιτέα σχετίζεται με την πρόσφατη συμφωνία για τη σταδιακή απόκτηση της δραστηριότητας βωξίτη της εταιρείας από την Αλουμίνιον Α.Ε. του ομίλου Μυτιληναίος.

«Ως έξυπνος επιχειρηματίας, ο Μυτιληναίος δεν θα επιδιώξει να αποκτήσει δικαίωμα εκμετάλλευσης εγκαταστάσεων, αν το καθεστώς λειτουργίας τους δεν είναι ξεκάθαρο» τονίζει, υπογραμμίζοντας ότι, μολονότι η σύμβαση παραχώρησης έληξε στις 31 Δεκεμβρίου, «οι εγκαταστάσεις εξακολουθούν να λειτουργούν κανονικά».

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου
Φωτογραφίες: http://karteria1.blogspot.com
ΠΗΓΗ: http://news.kathimerini.gr/

Κουρδιστάν: Ταξίδι στην ιστορία

Δεν γνωρίζουμε ακόμα γιατί η προϊστορική γυναίκα, τον σκελετό της οποίας εντόπισαν οι Ελληνες αρχαιολόγοι στην πόλη των Αρβύλων, τοποθετήθηκε στην τελευταία της κατοικίας με το πρόσωπο στραμμένο προς τα κάτω. Θα χρειαστούν αρκετά χρόνια ερευνών για να διαπιστώσουμε αν το θραύσμα αττικού αγγείου του 4ου π. Χ. αιώνα είχε κάποια σχέση με την κάθοδο των Μυρίων, που εξιστορεί τόσο λεπτομερώς ο Ξενοφώντας. Είναι όμως σχεδόν βέβαιο ότι οι ανασκαφές, που πραγματοποιεί ομάδα του Πανεπιστημίου Αθηνών στην αυτόνομη περιφέρεια του Κουρδιστάν, στο βόρειο Ιράκ, θα έχουν ως αποτέλεσμα σημαντικά ευρήματα, ενώ δεν αποκλείεται να αποτελέσουν σημείο αναφοράς για την αρχαιολογία της ευρύτερης -και σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητης- περιοχής.

Οι πρώτες έρευνες διενεργήθηκαν τον Απρίλιο υπό τη διεύθυνση του λέκτορα αρχαιολογίας ανατολικών πολιτισμών Κωνσταντίνου Κοπανιά, και σχεδιάζεται να συνεχιστούν το ερχόμενο φθινόπωρο. Παράλληλα, ομάδα ιστορικών του Πανεπιστημίου, με επικεφαλής τον καθηγητή Κωνσταντίνο Μπουραζέλη, έχει αναλάβει να καταγράψει τις ελληνιστικές και ρωμαϊκές αρχαιότητες στο βόρειο Ιράκ, αλλά και να αναζητήσει το πεδίο της μάχης των Γαυγαμήλων κατά παραγγελία του κυβερνήτη των Αρβύλων, ο οποίος αντιλαμβάνεται τα οφέλη που μπορεί να έχει μια τέτοια ανακάλυψη για την ανάπτυξη της περιοχής. Μία προκαταρκτική έρευνα διεξήγαγαν ήδη ο Θάνος Σίδερης του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού και ο Κλεάνθης Ζουμπουλάκης του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Απέραντες πεδιάδες σπαρμένες με αμέτρητα θραύσματα αρχαίας κεραμικής και τεχνητοί λόφοι δημιουργημένοι από αλλεπάλληλες περιόδους κατοίκησης συνθέτουν έναν αρχαιολογικό παράδεισο, σε έναν τόπο που αγωνίζεται να απαλλαχθεί από τα φορτία του αιματηρού του παρελθόντος. Η Μεσοποταμία διένυε ήδη τη Χαλκολιθική Εποχή όταν οι κάτοικοι του Ευρωπαϊκού χώρου δεν είχαν ακόμα αρχίσει να πειραματίζονται με τη χρήση του μετάλλου, ενώ στις εύφορες πεδιάδες της περιοχής πιστεύεται ότι ξεκίνησε για πρώτη φορά η γεωργία. Τον περασμένο Μάιο, η 14μελής ελληνική ομάδα επικέντρωσε την προσοχή της στη μικρότερη από τις δύο θέσεις, τις οποίες έχει την άδεια να διερευνήσει. Το Tell Nader- tell σημαίνει λόφος, ενώ Nader Mohammed είναι το όνομα του αρχαιολόγου που τον ανακάλυψε- μέσα στα όρια της πόλης Erbil, σώθηκε την τελευταία στιγμή πριν οικοδομηθεί. Τα ανώτερα στρώματα χώματος είχαν ήδη αφαιρεθεί από εκσκαφέα, έτσι σε ελάχιστο βάθος η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως τα ίχνη μιας αγροικίας, που εκτιμάται ότι ήταν σε χρήση από την ύστερη 6η ώς τα τέλη της 2ης π.Χ. χιλιετίας.

Εντός των ορίων του οικισμού ανακαλύφθηκαν υπολείμματα εστιών, αποθηκευτικοί χώροι επενδεδυμένοι με πηλό για την προστασία των περιεχομένων τους από τα τρωκτικά, τάφοι, πέντε πήλινα ειδώλια ζώων, περισσότερα από 18.000 θραύσματα αγγείων και σχεδόν 3.000 λίθινα αντικείμενα. Ανάμεσά τους και ορισμένα εργαλεία από οψιανό, γεγονός που μαρτυρά ότι οι κάτοικοι του οικισμού είχαν εμπορικές σχέσεις με τόπους εξόρυξης του ηφαιστειογενούς πετρώματος. Οστά οικόσιτων ζώων - αιγοπροβάτων, χοίρων, σκύλων κ. ά. - μαρτυρούν ότι οι κάτοικοι του οικισμού μάλλον επιδίδονταν στην κτηνοτροφία, ενώ ορισμένα μικρά πήλινα αντικείμενα δεν αποκλείεται να ήταν λογιστικά σύμβολα. Αρχιτεκτονικά κατάλοιπα δεν έχουν ακόμα έρθει στο φως, όλα όμως δείχνουν ότι κάτι τέτοιο είναι μόνο θέμα χρόνου. «Θέσεις αυτής της περιόδου δεν έχουν ερευνηθεί συστηματικά στην ευρύτερη περιοχή», υπογραμμίζει ο κ. Κοπανιάς, γι’ αυτό και η συγκεκριμένη ανασκαφή μπορεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για μετέπειτα έρευνες.

Ο πρώτος σκελετός, θαμμένος μέσα σε ένα αγγείο, εντοπίστηκε τυχαία στη θέση Tell Nader λίγο πριν καταφτάσουν στο Κουρδιστάν οι Ελληνες ανασκαφείς. Οι Κούρδοι αρχαιολόγοι μετέφεραν τα οστά στο τοπικό μουσείο, όμως κατάχωσαν ξανά το σπασμένο αγγείο «αφού δεν διέθεταν συντηρητές για να το συγκολλήσουν». Ο δεύτερος σκελετός -πιθανότατα μιας ενήλικης γυναίκας-, ανακαλύφθηκε λίγο αργότερα, μέσα σε έναν στρογγυλό τάφο. Χιλιάδες χρόνια μετά τον ενταφιασμό της, ταξίδεψε στην Ελλάδα για να μελετηθεί από τη δρα Sherry Fox, διευθύντρια του Εργαστηρίου Wiener της Αμερικανικής Σχολής Κλασσικών Σπουδών στην Αθήνα, πριν επιστρέψει ξανά στα πάτρια εδάφη.

Μέσα στους επόμενους μήνες, οι μελετητές θα έχουν περισσότερα στοιχεία για την ηλικία και τα αίτια θανάτου της νεκρής, καθώς και την ακριβή χρονολόγησή της. Ισως, όμως, να μη μάθουμε ποτέ τι είδους ατύχημα ή επίθεση ευθύνεται για τη μεγάλη οπή στο κρανίο της, που όμως επουλώθηκε φυσικά και δεν σχετίζεται με τον θάνατο της, ή γιατί τοποθετήθηκε στην τελευταία της κατοικία σε αυτήν την παράξενη στάση. Εκτός από τον σκελετό, στο εξωτερικό ταξίδεψαν επίσης φυτικά κατάλοιπα και άλλα ευρήματα, για να μελετηθούν από ειδικούς σε πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα ανά τον κόσμο. «Οταν ολοκληρωθούν οι έρευνες, θα έχουμε μία πλήρη εικόνα της καθημερινής ζωής της περιόδου», εξηγεί ο υπεύθυνος της ανασκαφής.

Tο μεγαλύτερο ενδιαφέρον, τουλάχιστον για το ευρύ κοινό, παρουσιάζει η δεύτερη και μεγαλύτερη αρχαιολογική θέση, όπου δεν έχουν ακόμα ξεκινήσει οι ανασκαφές. Ο λόφος Tell Baqrta, 28 χλμ. νότια του Erbil και ύψους 20 μ., πιθανότατα κατοικήθηκε σχεδόν αδιάλειπτα από την 6η χιλιετία π.Χ. ώς τους ισλαμικούς χρόνους και στο εσωτερικό του εκτιμάται ότι κρύβονται αρχιτεκτονικά κατάλοιπα των διαδοχικών φάσεων ενός ολόκληρου αστικού κέντρου. Σε κοντινή απόσταση, ο Θάνος Σίδερης εντόπισε ένα αττικό όστρακο, προερχόμενο πιθανότατα από οινοχόη του πρώτου μισού του 4ου αιώνα π.Χ.

Η ανακάλυψη έγινε εντελώς τυχαία, αφού η ελληνική ομάδα δεν βρισκόταν στην περιοχή για να αναζητήσει ελληνικά ευρήματα. «Ο συσχετισμός του οστράκου με τους Μυρίους του Ξενοφώντα είναι ένα ιδιαίτερα δελεαστικό σενάριο, αν και οπωσδήποτε είναι πάρα πολύ νωρίς για τέτοιου είδους συμπεράσματα», υπογραμμίζει ο κ. Κοπανιάς. Πάντως, σύμφωνα με τις περιγραφές του αρχαίου ιστορικού, οι Ελληνες μισθοφόροι περιπλανήθηκαν στις αχανείς πεδιάδες του σημερινού Κουρδιστάν, αφού δεν είχαν την επιλογή να επιστρέψουν στην πατρίδα από την πεπατημένη οδό, που ακολουθούσε τον ρου του ποταμού Ευφράτη. Αντί αυτής, πέρασαν τον ποταμό Λύκο (Zab), λίγα χιλιόμετρα από τη θέση Tell Baqrta, και στη συνέχεια κινήθηκαν σχεδόν παράλληλα με τον Τίγρη πριν διασχίσουν τα δύσβατα βουνά της γης των Καρδούχων, τους οποίους πολλοί σύγχρονοι Κούρδοι θεωρούν προγόνους τους.

Πλέον, ένας από τους ασφαλέστερους προορισμούς στη Μέση Ανατολή, το Κουρδιστάν, γνωρίζει πρωτόγνωρη οικονομική ανάκαμψη, όπως καταδεικνύει ήδη η παρουσία πλήθους ξένων εταιρειών στην περιοχή. Αισθητή είναι ώς τώρα η απουσία της χώρας μας, μολονότι οι τοπικές αρχές είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικές – αυτό τουλάχιστον έσπευσαν να επισημάνουν τα μέλη της υψηλόβαθμης κουρδικής αποστολής που ήρθε στην Ελλάδα τον περασμένο μήνα με αφορμή την ολοκλήρωση της πρώτης ανασκαφικής περιόδου.

Οσον αφορά τις ανασκαφές του Πανεπιστημίου Αθηνών, πολύ θετικά έχει εξελιχθεί μέχρι στιγμής η συνεργασία των δύο χωρών, τον θεμέλιο λίθο τη οποίας έθεσε ο τότε υπεύθυνος -και μοναδικός υπάλληλος- του ελληνικού Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων στο Erbil, Νίκος Δούκας. Σήμερα, ο κ. Δούκας έχει επιστρέψει στην Ελλάδα με απόφαση του υπουργείου Εξωτερικών, χωρίς ωστόσο να έχει οριστεί αντικαταστάτης του. Ούτε, φυσικά, υπάρχουν σχέδια για την ίδρυση ελληνικού προξενείου στο ιρακινό Κουρδιστάν, όπου δραστηριοποιούνται ήδη αρκετά κράτη της Ευρώπης και όχι μόνο. Μάλιστα, η Τουρκία έχει ήδη εξελιχθεί στον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο της περιφέρειας του Κουρδιστάν, ενώ πρόσφατα ο Ταγίπ Ερντογάν εγκαινίασε το νέο αεροδρόμιο των Αρβήλων.

Μόνη επίσημη ελληνική παρουσία στην ευρύτερη περιοχή είναι η πρεσβεία της Βαγδάτης, η οποία υποστήριξε εμπράκτως το έργο της ελληνικής αποστολής. Χάρη στις προσπάθειες του Ελληνα πρέσβη, Μερκούριου Καραφωτιά, η ομάδα του Πανεπιστημίου Αθηνών ήταν η μοναδική ξένη αρχαιολογική αποστολή που κατόρθωσε να λάβει άδεια για τη διενέργεια ανασκαφών και από την κεντρική κυβέρνηση του Ιράκ. Είναι, επίσης, η μόνη στην οποία επετράπη να εξαγάγει ευρήματα από το Κουρδιστάν για να τα μελετήσει.

«Σε άλλους δεν επιτρέπουν ούτε καν να μετακινήσουν τα εκθέματα από το μουσείο», αναφέρει ο κ. Κοπανιάς. Πρόκειται, ίσως, για μιας μορφής αναγνώριση του σεβασμού που έχουν μέχρι τώρα δείξει οι Ελληνες ερευνητές προς τις κουρδικές αρχές αλλά και προς τις ίδιες τις αρχαιότητες της χώρας. Στο παρελθόν, κάποιες αρχαιολογικές αποστολές έχουν ακολουθήσει πιο τυχοδιωκτικές πρακτικές, εκμεταλλευόμενες την απουσία ελεγκτικών μηχανισμών για να αναζητήσουν «μεγάλα» ευρήματα, όπως επιγραφές ή πολύτιμα μέταλλα, χρησιμοποιώντας πρόχειρες μεθόδους που δύνανται να καταστρέψουν ολόκληρα αρχαιολογικά στρώματα.

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

Ασσυριακοί θησαυροί δια πυρός και...Αγκάθας Κρίστι

Θάφτηκαν στα ερείπια της αρχαίας Νιμρούντ όταν λεηλατήθηκε από τους Μήδους και τους Πέρσες πριν 2,600 χρόνια, ήρθαν στο φως στα τέλη της δεκαετίας του 1940 υπό την επίβλεψη του Βρετανού αρχαιολόγου Μαξ Μάλοουαν, καθαρίστηκαν με μια μάλλον αντισυμβατική μέθοδο από τη σύζυγο του, Αγκάθα Κρίστι, και παρέμειναν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας για περισσότερο από τέσσερις δεκαετίες.

Την επόμενη εβδομάδα, οι 6.000 σκαλιστοί θησαυροί από ελεφαντόδοντο, που κάποτε κοσμούσαν τα περίτεχνα έπιπλα του παλατιού της Ασσυριακής πρωτεύουσας, θα παρουσιαστούν για πρώτη φορά στο ευρύ κοινό, χάρη στη γενναιοδωρία 1800 φίλων του Βρετανικού Μουσείου. Με τη βοήθεια τους, το Μουσείο κατόρθωσε να συγκεντρώσει το συνολικό ποσό του 1,4 εκ. ευρώ που χρειαζόταν για να αγοράσει το ένα τρίτο της μοναδικής συλλογής από το βρετανικό Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Ιράκ.

O Μαξ Μάλοουαν, δεύτερος σύζυγος της- κατά δεκαπέντε χρόνια μεγαλύτερης του- Αγκάθα Κρίστι, πραγματοποίησε ανασκαφές στη Νιμρούντ, στο σημερινό βόρειο Ιράκ, από το 1949 μέχρι το 1963. Λάτρης της περιπέτειας, η Αγγλίδα συγγραφέας τον συνόδευε πάντα στις αποστολές, πεπεισμένη ότι ένας αρχαιολόγος είναι ιδανικός σύζυγος, αφού "θα θεωρεί ότι η γυναίκα του γίνεται πιο όμορφη και ενδιαφέρουσα καθώς γερνάει". Ευτυχώς, δεν προκάλεσε επιπλέον βλάβη στα εύθραυστα κομψοτεχνήματα, όταν επιχείρησε να εξαφανίσει από πάνω τους τα σημάδια πυρκαγιάς χρησιμοποιώντας...την ακριβή κρέμα προσώπου της.

Τα χιλιάδες μικροσκοπικά διακοσμητικά απο ελεφαντοστό- ορισμένα μόλις σε μέγεθος κουμπιού-αναπαριστούν σφίγγες, λιοντάρια, ερπετά και λουλούδια, ενώ κάποτε ήταν επενδεδυμένα με χρυσό και πολύτιμα πετράδια. Μάλιστα, κάποια από αυτά φέρουν παράξενα σκαλίσματα, που δεν αποκλείεται να ήταν αρχαίες οδηγίες συναρμολόγησης επίπλων.

Οι μελετητές εκτιμούν ότι γλίτωσαν από την καταστροφή του 612 π.Χ. επειδή δεν ήταν πια στη μόδα και είχαν ήδη μεταφερθεί στις αποθήκες του παλατιού. "Είναι εκπληκτικά αντικείμενα- όχι μόνο εντυπωσιακά όμορφα, αλλά και με πολλές ιστορίες να διηγηθούν σχετικά με τον πολιτισμό, που τα δημιούργησε", δήλωσε στη Guardian ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου, Neil MacGregor.

Το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Ιράκ αναγκάστηκε να πουλήσει το ένα τρίτο της συλλογής,
προκειμένου να εξασφαλίσει τους απαραίτητους πόρους για τη συνέχιση του ερευνητικού τουέργου. Ωστόσο, έχει κρατήσει ένα μέρος από τα εναπομείναντα αντικείμενα, με την ελπίδα ότι θα κάποια στιγμή θα επιστρέψουν με ασφάλεια στη γενέτειρα τους.

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

Άγρια...σεξουαλικότητα: Όταν το ντοκιμαντέρ φλερτάρει με την πορνογραφία

Όταν ένα ιστορικό μουσείο παρουσιάζει ένα αφιέρωμα στον φυσικό κόσμο, το αποτέλεσμα δεν μπορεί παρά να διέπεται από τη σοβαρότητα που συνήθως χαρακτηρίζει το επιστημονικό έργο. Ωστόσο, οι επισκέπτες στην νέα περιοδική έκθεση του λονδρέζικου Μουσείου Φυσικής Ιστορίας θα δυσκολευτούν αρκετά να διατηρήσουν σοβαρές εκφράσεις στα πρόσωπα τους, αφού οι προκλητικές φωτογραφίες και τα ολοζώντανα φιλμ, που κοσμούν τις υποβλητικά φωτισμένες αίθουσες ισορροπούν κάπου ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και την...πορνογραφία.

Η διαδικασία επιλογής συντρόφου και αναπαραγωγής διαφόρων θηλαστικών, πτηνών, ερπετών και εντόμων αποτελεί τον κεντρικό θεματικό άξονα της έκθεσης Sexual Nature, που άνοιξε στις 11 Φεβρουαρίου και θα διαρκέσει ως τον ερχόμενο Οκτώβριο. «Αφήστε προκαταλήψεις και ηθικούς φραγμούς στην είσοδο», προειδοποιούν οι διοργανωτές, υπενθυμίζοντας ότι η σεξουαλική ζωή στη φύση δεν υπόκειται σε ανθρώπινους κώδικες συμπεριφοράς.


Η μαζική γονιμοποίηση των κοραλλιών, το εντυπωσιακό πτέρωμα, με το οποίο τα αρσενικά παραδείσια πουλιά προσπαθούν να αποπλανήσουν τα θηλυκά, το χαρέμι του μεγαλόσωμου γορίλα Guy- διάσημου ενοίκου του ζωολογικού κήπου του Λονδίνου μέχρι το θάνατο του, το 1978-, το παράξενο ερωτικό παιχνίδι των ρωμαϊκών σαλιγκαριών, αλλά και η φαινομενικά ακόρεστη λίμπιντο των χιμπατζήδων μπονόμπο δεν είναι παρά ελάχιστες από τις ιεροτελεστίες, στις οποίες θα έχουν την ευκαιρία να μυηθούν οι επισκέπτες της σκανδαλιστικής έκθεσης.

Σημαντικό μέρος του οπτικοακουστικού υλικού και των δειγμάτων από τη μόνιμη συλλογή του Μουσείου βλέπει τα φώτα της δημοσιότητας για πρώτη φορά. Την εκτενή παρουσίαση συμπληρώνει η χιουμοριστική όσο και αποκαλυπτική σειρά ταινιών μικρού μήκους της Isabella Rossellini με τίτλο «Πράσινο πορνό: Αποπλάνησε με» και πρωταγωνιστές πάπιες, σολομούς, αράχνες, πυγολαμπίδες και άλλα «αστέρια» του ζωικού βασιλείου.

Στο πλαίσιο της διοργάνωσης, το Μουσείο φιλοξενεί ανοιχτές συζητήσεις με τους ειδικούς σε ζητήματα φυσικής επιλογής, έλξης και σεξουαλικότητας, που έχουν ως στόχο να μας θυμίσουν πόσο (λίγο) διαφέρουμε από τα υπόλοιπα είδη ζωής.

H έκθεση απευθύνεται σε άτομα άνω των 16 ετών, χωρίς όμως να απαγορεύεται η είσοδος σε παιδιά, εφ’ όσων συνοδεύονται από ενηλίκους.


Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

Ένα μουσείο αναγεννάται απ' τις στάχτες του

Την ώρα που Aιγύπτιοι στρατιώτες και ομάδες εθελοντών παραμένoυν σε επιφυλακή έξω από το Mουσείο του Καΐρου, προστατεύοντας τα πολύτιμα εκθέματα από επίδοξους ληστές και βανδάλους, ένα άλλο μουσείο της Mέσης Aνατολής ετοιμάζεται να ανοίξει ξανά τις πύλες του για πρώτη φορά μετά το αιφνίδιο κλείσιμο του, στα τέλη του 2002.

Επίσημοι προσκεκλημένοι ξεναγήθηκαν στο
Μουσείο του Ιρακ τον Φεβρουάριο του 2009

Mολονότι επίσημα λειτουργεί από το Φεβρουάριο του 2009, το Eθνικό Mουσείο του Iράκ, στη Bαγδάτη, παραμένει εκτός πρόσβασης για το ευρύ κοινό εδώ και σχεδόν μία δεκαετία. Tα τελευταία δύο χρόνια, τμήμα της πλούσιας αρχαιολογικής συλλογής, που περιλαμβάνει τεκμήρια ενός από τους αρχαιότερους πολιτισμούς στον κόσμο, είχαν την ευκαιρία να επισκεφθούν αποκλειστικά ομάδες διπλωματών και επισήμων προσκεκλημένων. Tο κτίριο είχε παραμείνει κλειστό και κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Kόλπου, από το 1991 ως το 2000, με αποτέλεσμα μια ολόκληρη γενιά Iρακινών να έχει μεγαλώσει ουσιαστικά αποκομμένη από την πολιτιστική της κληρονομιά.

Σύμφωνα με την μηνιαία εφημερίδα Τεχνών The Art Newspaper, οι εργασίες αποκατάστασης των 26 αιθουσών συνεχίζονται πυρετωδώς με στόχο να είναι έτοιμες μέσα στον Mάρτιο. Οι πόροι για την συντήρηση της συλλογής και την ανακαίνιση του κτιρίου προήλθαν εν μέρει από χορηγίες της των HΠA και της Iταλίας. Παρά τις πιέσεις της Iρακινής κυβέρνησης, η διευθύντρια του Mουσείου, Amira Edan, αρνήθηκε να δώσει τη συγκατάθεση της για την παράδοση του στο κοινό πριν ολοκληρωθεί η εγκατάσταση προηγμένων συστημάτων ασφαλείας.

Αμερικανοί στρατιώτες έξω από το
Μουσείο της Βαγδάτης το 2003

Για τη λεηλασία των αρχαιοτήτων ευθύνεται σε μεγάλο η αμερικανική εισβολή στο Iράκ, η οποία βύθισε τη χώρα στο χάος. Ωστόσο, οι εισβολείς του Mουσείου, οι οποίοι απομάκρυναν βίαια περίπου 15 χιλιάδες αρχαία αντικείμενα, δεν ήταν Aμερικανοί αλλά Iρακινοί. Οι αρχαιοκάπηλοι απέκτησαν πρόσβαση στο Mουσείο λίγους μήνες πριν την πτώση του καθεστώτος του Σαντάμ Xουσείν και συνέχισαν σχεδόν ανενόχλητοι τη δράση τους κατά τη διάρκεια των εχρθροπραξιών.

Eυτυχώς, πολλoί από τους κλεμμένους θησαυρούς είτε επιστράφηκαν οικειοθελώς, είτε κατασχέθηκαν στο εξωτερικό. Aνάμεσα τους, το ακέφαλο άγαλμα του Σουμέριου βασιλιά Eντεμένα- ηλικίας 4,4000 ετών-, που κλάπηκε το 2003, και ένα ζευγάρι ακόμα αρχαιότερα σκουλαρίκια από τη Nιμρούντ, τα οποία διασώθηκαν λίγο πριν από μία δημοπρασία των Christie's στη Nέα Yόρκη.

Tο Iράκ και οι Aίγυπτος δεν αποτελούν εξαιρέσεις. Σε περιόδους πολέμων και κοινωνικών αναταραχών, τα μουσεία και τα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς είναι συχνά ανάμεσα στα πρώτα θύματα, άλλοτε επειδή θεωρούνται κομμάτι μιας ιστορίας που πρέπει να διαγραφεί, και άλλοτε από άγνοια ή αδιαφορία. Tο 1994, οι Tαλιμπάν κατέστρεψαν το κτίριο που στέγαζε το Eθνικό Mουσείο της Καμπούλ και πολλές από τις αρχαιότητες σώθηκαν μόνο χάρη στις προσπάθειες των υπαλλήλων του Mουσείου, οι οποίοι τα έκρυψαν ή φρόντισαν για τη μεταφορά τους στο εξωτερικό.

Oι αρχαιολόγοι υπενθυμίζουν ότι η καταστροφή θησαυρών του παρελθόντος είναι μη αναστρέψιμη- ότι χάνεται, χάνεται οριστικά. Eντούτοις, όσο κάποια από τα εκθέματα είναι δυνατόν να ανακτηθούν ή να συντηρηθούν, ένα Mουσείο μπορεί πάντα να αναγεννηθεί από τις στάχτες του. Tο πιο λαμπρό παράδειγμα είναι το Eθνικό Mουσείο του Λιβάνου στην πολύπαθη Bυτρηττό: Kαθώς βρισκόταν ακριβώς στο σημείο που χώριζε τις δύο μαχόμενες πλευρές κατά τη διάρκεια του εμφυλίου- η τοποθεσία ήταν ευρέως γνωστή ως “το πέρασμα του Mουσείου”- , χρησιμοποιήθηκε για χρόνια ως στρατώνας και υπέστη σοβαρές ζημιές τόσο στο εξωτερικό όσο και το εσωτερικό του.

Το Μουσείο της Βυρηττού σήμερα

Όταν η ειρήνη αποκαταστάθηκε, το 1991, οι υπάλληλοι επέστρεψαν για να βρουν το οικοδόμημα πλημμυρισμένο από τη βροχή, την πρόσοψη διάτρητη από σφαίρες, τους εσωτερικούς τοίχους καλυμμένους με σκόνη και συνθήματα, αλλά και 45 κουτιά γεμάτα αρχαία αντικείμενα, που είχαν καταστραφεί ολοσχερώς κατά τη διάρκεια πυρκαγιάς. Έπειτα από εννέα χρόνια σκληρής δουλειάς, το Mουσείο ήταν έτοιμο να υποδεχτεί ξανά τους επισκέπτες. Σήμερα, αποτελεί ένα πλήρως ανακαινισμένο κομψοτέχνημα, που στεγάζει μοναδικά τεκμήρια έξι χιλιάδων χρόνων ιστορίας και δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τα αρχαιολογικά μουσεία της Eυρώπης.

Φυσικά, όσο προηγμένα και αν είναι τα συστήματα ασφαλείας, δε μπορούν να εγγυηθούν την ασφάλεια εκθεμάτων και επισκεπτών του Mουσείου της Bαγδάτης στην περίπτωση βομβιστικής επίθεσης- όπως αυτή στο γειτονικό υπουργείο εξωτερικών τον Οκτώβριο του '09, που είχε ως αποτέλεσμα να βρουν το θάνατο 59 άτομα και να προκληθούν ελαφρές ζημιές στο κτίριο. Oι συνθήκες που επικρατούν στο Iράκ τον Μάρτιο θα ληφθούν σοβαρά υπόψιν πριν οριστικοποιηθεί η ημερομηνία επαναλειτουργίας του Mουσείου, χωρίς να αποκλείεται και το ενδεχόμενο αναβολής της.

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

Όταν οι συμβάσεις απειλούν τον πολιτισμό...

Η ενασχόληση με τον πολιτισμό ίσως μοιάζει πολυτέλεια σε μια εποχή ένδειας και αγωνίας για το μέλλον. Ωστόσο, η πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας παραμένει ένας από τους σημαντικότερους πόλους προσέλκυσης επισκεπτών από το εξωτερικό, ενώ συνιστά και μιας μορφής υπενθύμιση ότι αργά ή γρήγορα θα ξανάρθουν καλύτερες μέρες.

Εδώ και χρόνια, τα σημαντικά κενά και τα ανεπίλυτα προβλήματα στο υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού εξακολουθούν να θέτουν σε κίνδυνο τις αρχαιότητες και να δυσχεραινόμουν την παροχή υπηρεσιών προς τον πολίτη, είτε πρόκειται για ανασκαφές και απαλλοτριώσεις οικοπέδων, είτε για τη σωστή λειτουργία μουσείων και αρχαιολογικών χώρων. Την ίδια ώρα, οι συμβασιούχοι του ΥΠ.ΠΟ.Τ., οι οποίοι παραδοσιακά αποτελούν και το μεγαλύτερο μέρος του προσωπικού του υπουργείου, εξακολουθούν να διεκδικούν την άρση του περιορισμού του 24μήνου- γνωστού και ως “νόμος Παυλόπουλου”.

Εξαιτίας της αμφιλεγόμενης νομοθετικής ρύθμισης, εργαζόμενοι με εμπειρία, τεχνογνωσία και αγάπη για το αντικείμενο τους, χάνουν τη δυνατότητα να εργαστούν ξανά στο υπουργείο μόνο και μόνο επειδή έχουν συμπληρώσει 24 μήνες απασχόλησης. Πολλοί από αυτούς αδυνατούν να εργαστούν αλλού, αφού ορισμένες ειδικότητες- όπως των αρχαιολόγων και των εξειδικευμένων εργατοτεχνιτών-, έχουν ελάχιστη ή μηδαμινή απορρόφηση στον ιδιωτικό τομέα. Μολονότι έχει εδώ και αρκετό καιρό αναγνωριστεί από την πολιτική ηγεσία, το ζήτημα δεν έχει ακόμα επιλυθεί, ενώ η σχετική τροπολογία, η οποία είχε αρχικά ενταχθεί στο πρόσφατο πολυνομοσχέδιο του ΥΠ.ΠΟ.Τ., τελικά αφαιρέθηκε πριν την ψήφιση του τον περασμένο Σεπτέμβριο.

Πινγκ πονγκ ευθυνών

“Με παρέμβαση του ίδιου του υπουργού εσωτερικών, κ. Ραγκούση, αποσύρθηκε το άρθρο και δεσμεύτηκε ο ίδιος ο Ραγκούσης να το επιλύσει” υπογραμμίζει ο Πανγιώτης Κουτής, πρόεδρος του Συλλόγου Εκτάκτων Αρχαιολόγων. “Εμείς είμαστε σε επαφή και ουσιαστικά δεν έχει γίνει τίποτα, διότι ο Ραγκούσης είναι πολυάσχολος, οπότε έχει μείνει πίσω το θέμα”, προσθέτει.

Ιδιαίτερα αποκαλυπτικές ήταν οι απαντήσεις των υπουργείων Πολιτισμού και Εσωτερικών στις επίκαιρες ερωτήσεις, που κατέθεσε στη Βουλή το Νοέμβριο ο Βουλευτής Λακωνίας, Γρηγόρης Αποστολάκος. “Το καθ’ ύλην αρμόδιο Υπουργείο Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, όπως μας έχει ενημερώσει, μελετά συνολικά το ζήτημα των περιορισμών που τίθενται για τις συμβάσεις ορισμένου χρόνου και τα προβλήματα που αυτοί δημιουργούν, και προτίθεται να προβεί σε μία συνολική αντιμετώπισή του” σημείωσε ο υφυπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού, Γιώργος Νικητιάδης.

Λίγες μέρες νωρίτερα, ο υφυπουργός Εσωτερικών, Γιώργος Ντόλιος, είχε αναφέρει ότι “η πρωτοβουλία νομοθετικής ρύθμισης για εξαίρεση εξειδικευμένων ειδικοτήτων εργαζομένων του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού από τους ανωτέρω περιορισμούς (24 μήνες) ανήκει στον Υπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού”. Κατόπιν τούτου, ο κ. Αποστολάκος υποστήριξε ότι “ο ένας Υπουργός ρίχνει το μπαλάκι στον άλλον και κανείς δεν δίνει λύση”. Απ' την πλευρά τους, οι εκπρόσωποι των συμβασιούχων κάνουν λόγο για “πινγκ πονγκ ευθυνών”.

Υπολειτουργούν εφορείες και αρχαιολογικοί χώροι

Στο μεταξύ, πολλές υπηρεσίες του ΥΠ.ΠΟ.Τ. εξακολουθούν να λειτουργούν μόνο χάρη στους συμβασιούχους ή υπαλλήλους, των οποίων οι συμβάσεις έχουν λήξει αλλά εξακολουθούν να εργάζονται με προσωρινές δικαστικές αποφάσεις. Καθώς όλο και περισσότερες συμβάσεις λήγουν, το πρόβλημα υποστελέχωσης Εφορειών Αρχαιοτήτων, μουσείων κ.τ.λ εντείνεται.

Για παράδειγμα, στην ΛΓ' ΕΠΚΑ το οργανόγραμμα προβλέπει “14 μόνιμους αρχαιολόγους και υπάρχουν μόνο δύο. Στην 18η ΕΒΑ υπάρχει μόνο η προϊσταμένη, η οποία τελεί υπό παραίτηση, και δύο συμβασιούχοι, οι συμβάσεις των οποίων λήγουν στις 31 Δεκεμβρίου” υπογραμμίζει ο Άρης Βάσιος, πρόεδρος του Συλλόγου Εργαζομένων Αρχαιολογίας Άρτας-Πρέβεζας. “Στην ΒΔ Ελλάδα απομακρύνθηκαν τον τελευταίο χρόνο τουλάχιστον 500 άνθρωποι. Μιλάμε για επιστημονικό προσωπικό και εργατοτεχνίτες”, συνεχίζει, διευκρινίζοντας ότι η Εφορεία Αρχαιοτήτων της Πρέβεζας δεν διαθέτει πια ούτε λογιστή.

Εξίσου μεγάλες είναι οι ελλείψεις στον κλάδο των συντηρητών αρχαιοτήτων. “Το τακτικό προσωπικό της κατηγορίας συντηρητών αρχαιοτήτων και έργων τέχνης που απασχολείται μέχρι σήμερα είναι ελάχιστο. Συγκεκριμένα, έχουν 79 θέσεις τακτικού προσωπικού έναντι των 600 θέσεων που προβλέπει ο Οργανισμός του ΥΠ.ΠΟ.” αναφέρεται σε ανακοίνωση του Συλλόγου Συντηρητών Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Η πρόεδρος του Σωματείου, Ειρήνη Καρπάθιου, επισημαίνει ότι μόλις το 20% των συντηρητών του υπουργείου είναι μόνιμο προσωπικό. Και η κατάσταση αναμένεται να επιδεινωθεί όταν αρχίσουν τα έργα του ΈΣΠΑ “τα οποία μάλλον λόγω έλλειψης ρευστού δεν ξεκινούν εύκολα”, προσθέτει.

Παρόμοια προβλήματα αντιμετωπίζουν και οι φύλακες αρχαιοτήτων. “Γύρω στα 150 άτομα δουλεύουν ακόμα και 200 έχουν απολυθεί. Οι τελευταίοι που δουλεύουν είναι απλήρωτοι από τον Οκτώβριο του 2008” διευκρινίζει η Λένα Πάνου, πρόεδρος Συλλόγου των Ειδικευμένων Φυλάκων Μουσείων και Αρχαιολογικών χώρων. Άλλοι 300 απολύθηκαν στις 31 Οκτωβρίου- πρόκειται για τους εργαζόμενους της τροπολογίας Σαμαρά, που παραιτήθηκαν από παλαιότερες θετικές δικαστικές αποφάσεις προκειμένου να ανανεώσουν τις συμβάσεις τους για δύο χρόνια και να εισπράξουν τα δεδουλευμένα οκτώ μηνών. Και αυτό όταν οι κενές θέσεις φυλακτικού προσωπικού φύλαξης ξεπερνούν τις 2000, σύμφωνα με την κ. Πάνου. Σημειωτέον ότι ο νόμος για την εξόφληση των οφειλών προς τους απλήρωτους συμβασιούχους έχει ψηφιστεί από το Σεπτέμβριο, όμως η αποπληρωμή δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί.

Θεωρητικά, οι εργαζόμενοι έχουν τη δυνατότητα να διεκδικήσουν μόνιμες θέσεις μέσω ΑΣΕΠ ή άλλων διαδικασιών, όμως τα μέτρα για τη μείωση δαπανών στο δημόσιο καθιστούν αυτό το σενάριο μάλλον απίθανο. “Σχετικό αίτημα του ΥΠ.ΠΟ.Τ. για την έγκριση πρόσληψης προσωπικού διαφόρων ειδικοτήτων για την κάλυψη κενών οργανικών θέσεων στις Εφορείες Αρχαιοτήτων...δεν θα ικανοποιηθεί λόγω μη πρόβλεψης πιστώσεων στον προϋπολογισμό του ΥΠ.ΠΟ.Τ.” αναφέρεται χαρακτηριστικά στην απάντηση του υπουργείου Εσωτερικών προς τον κ. Αποστολάκο. Με αυτά τα δεδομένα, οι συμβασιούχοι του ΥΠ.ΠΟ.Τ σχεδιάζουν νέες κινητοποιήσεις για το άμεσο μέλλον, ελπίζοντας ότι κάποια στιγμή τα αιτήματα τους θα εισακουστούν.

Απαντήσεις ζητούν και οι συμβασιούχοι της ΕΡΤ

 Σοβαρά προβλήματα αντιμετωπίζουν και οι 1047 συμβασιούχοι της ΕΡΤ, οι συμβάσεις των οποίων έληξαν τον περασμένο Ιούλιο. Δεδομένου ότι δούλευαν με δελτία παροχής υπηρεσιών, οι δημοσιογράφοι, τεχνικοί και διοικητικοί δεν δικαιούνται ούτε επίδομα ανεργίας. “Ζητούμε μια ξεκάθαρη απάντηση από την Διοίκηση της ΕΡΤ. Πότε θα επιστρέψουμε στις δουλειές μας;” σημειώνουν σε ανακοίνωση τους. Απλήρωτοι παραμένουν εδώ και ένα χρόνο και οι εργαζόμενοι στο περσινού Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, οι οποίοι την περασμένη εβδομάδα συμμετείχαν σε συγκέντρωση διαμαρτυρίας έξω από την τελετή έναρξης του φετινού Φεστιβάλ.




Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

Δάνεια, χρέος και έκτακτες εισφορές...2.500 χρόνια πριν

Συνάλλαγμα, τραπεζικές καταθέσεις, όροι δανεισμού- οι έννοιες μπορεί να μοιάζουν σύγχρονες, όμως ήταν κάθε άλλο παρά άγνωστες στους προγόνους μας. Αν και η επινόηση του νομίσματος- στα τέλη του 7ου αιώνα π.Χ.-, έδωσε σημαντική ώθηση στο εμπόριο και τη βιοτεχνική παραγωγή, έφερε μαζί της και ορισμένα “δεινά”, τα οποία εξακολουθούν να πλήττουν τους ανθρώπους του σήμερα. Ένα από αυτά ήταν τα έντοκα δάνεια, που χορηγούσαν οι τραπεζίτες της εποχής και θεωρούνταν ύστατη λύση ήδη από τους αρχαϊκούς χρόνους, αφού μπορούσαν να οδηγήσουν στη δουλεία όχι μόνο τον οφειλέτη, αλλά και ολόκληρη την οικογένεια του.

Όταν μία πόλη-κράτος αντιμετώπιζε σοβαρά οικονομικά προβλήματα, αναζητούσε σανίδα σωτηρίας όχι σε γειτονικά κράτη, ούτε βέβαια σε μιας μορφής αρχαίου Δ.Ν.Τ. Οι Αθηναίοι των κλασσικών χρόνων ήταν τόσο συνηθισμένοι με την ιδέα των έκτακτων εισφορών όσο και οι κάτοικοι των σύγχρονων πόλεων, και φυσικά δυσανασχετούσαν εξίσου θερμά . Ωστόσο, τα κράτη της αρχαιότητας είχαν στη διάθεση τους ένα επιπλέον απόθεμα: τα χρυσά και αργυρά λατρευτικά αγάλματα στα ιερά και τους ναούς, που μπορούσαν να μετατραπούν σε νομίσματα εφ' όσων υπήρχε έλλειψη πολύτιμων μετάλλων.

Γύρω στο 407 π.Χ., εν μέσω του Πελοποννησιακού πολέμου, η Αθήνα αναγκάστηκε να λιώσει επτά από τις οκτώ Νίκες του Παρθενώνα καθώς και αναθήματα από την Ακρόπολη. Τα περίπου 17 τάλαντα χρυσού, που συγκεντρώθηκαν, κάλυψαν άμεσες στρατιωτικές ανάγκες και επέτρεψαν στον αθηναϊκό στόλο να θριαμβεύσει στη ναυμαχία των Αργινουσών. Δύο αιώνες αργότερα, ο τύραννος Λαχάρης της Βοιωτίας αφαίρεσε το μέταλλο από το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς, σε μια- μάταιη- προσπάθεια να αντιμετωπίσει την πολιορκία της πόλης από τον Δημήτριο τον Πολιορκητή.

Σημαντικές πληροφορίες για ιστορικά γεγονότα καθώς και πλήθος οικονομικών στοιχείων για το δημόσιο βίο ελληνικών πόλεων και βασιλείων προκύπτουν από τα 160 αρχαία νομίσματα, που παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο “Θέατρον” του Κέντρου Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος» από τις 24 Νοεμβρίου και μέχρι το τέλος Φεβρουαρίου. Πρόκειται για τμήμα της νομισματικής συλλογής του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού, η οποία αριθμεί πάνω από 13.000 νομίσματα από σχεδόν όλες τις περιοχές του αρχαίου ελληνικού κόσμου και περιλαμβάνει την τέταρτη μεγαλύτερη συλλογή νομισμάτων της Μικράς Ασίας παγκοσμίως.

Η εξαιρετικά επίκαιρη έκθεση «Ιστορίες νομισμάτων - Αφηγήσεις πόλεων» επιφυλάσσει στον επισκέπτη ένα ταξίδι στο χώρο και το χρόνο, ενώ παράλληλα μας θυμίζει πως το χρήμα καταλάμβανε κυρίαρχη θέση στην καθημερινή ζωή, χιλιάδες χρόνια πριν την επικράτηση του καπιταλισμού.

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου