Ασσυριακοί θησαυροί δια πυρός και...Αγκάθας Κρίστι

Θάφτηκαν στα ερείπια της αρχαίας Νιμρούντ όταν λεηλατήθηκε από τους Μήδους και τους Πέρσες πριν 2,600 χρόνια, ήρθαν στο φως στα τέλη της δεκαετίας του 1940 υπό την επίβλεψη του Βρετανού αρχαιολόγου Μαξ Μάλοουαν, καθαρίστηκαν με μια μάλλον αντισυμβατική μέθοδο από τη σύζυγο του, Αγκάθα Κρίστι, και παρέμειναν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας για περισσότερο από τέσσερις δεκαετίες.

Την επόμενη εβδομάδα, οι 6.000 σκαλιστοί θησαυροί από ελεφαντόδοντο, που κάποτε κοσμούσαν τα περίτεχνα έπιπλα του παλατιού της Ασσυριακής πρωτεύουσας, θα παρουσιαστούν για πρώτη φορά στο ευρύ κοινό, χάρη στη γενναιοδωρία 1800 φίλων του Βρετανικού Μουσείου. Με τη βοήθεια τους, το Μουσείο κατόρθωσε να συγκεντρώσει το συνολικό ποσό του 1,4 εκ. ευρώ που χρειαζόταν για να αγοράσει το ένα τρίτο της μοναδικής συλλογής από το βρετανικό Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Ιράκ.

O Μαξ Μάλοουαν, δεύτερος σύζυγος της- κατά δεκαπέντε χρόνια μεγαλύτερης του- Αγκάθα Κρίστι, πραγματοποίησε ανασκαφές στη Νιμρούντ, στο σημερινό βόρειο Ιράκ, από το 1949 μέχρι το 1963. Λάτρης της περιπέτειας, η Αγγλίδα συγγραφέας τον συνόδευε πάντα στις αποστολές, πεπεισμένη ότι ένας αρχαιολόγος είναι ιδανικός σύζυγος, αφού "θα θεωρεί ότι η γυναίκα του γίνεται πιο όμορφη και ενδιαφέρουσα καθώς γερνάει". Ευτυχώς, δεν προκάλεσε επιπλέον βλάβη στα εύθραυστα κομψοτεχνήματα, όταν επιχείρησε να εξαφανίσει από πάνω τους τα σημάδια πυρκαγιάς χρησιμοποιώντας...την ακριβή κρέμα προσώπου της.

Τα χιλιάδες μικροσκοπικά διακοσμητικά απο ελεφαντοστό- ορισμένα μόλις σε μέγεθος κουμπιού-αναπαριστούν σφίγγες, λιοντάρια, ερπετά και λουλούδια, ενώ κάποτε ήταν επενδεδυμένα με χρυσό και πολύτιμα πετράδια. Μάλιστα, κάποια από αυτά φέρουν παράξενα σκαλίσματα, που δεν αποκλείεται να ήταν αρχαίες οδηγίες συναρμολόγησης επίπλων.

Οι μελετητές εκτιμούν ότι γλίτωσαν από την καταστροφή του 612 π.Χ. επειδή δεν ήταν πια στη μόδα και είχαν ήδη μεταφερθεί στις αποθήκες του παλατιού. "Είναι εκπληκτικά αντικείμενα- όχι μόνο εντυπωσιακά όμορφα, αλλά και με πολλές ιστορίες να διηγηθούν σχετικά με τον πολιτισμό, που τα δημιούργησε", δήλωσε στη Guardian ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου, Neil MacGregor.

Το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Ιράκ αναγκάστηκε να πουλήσει το ένα τρίτο της συλλογής,
προκειμένου να εξασφαλίσει τους απαραίτητους πόρους για τη συνέχιση του ερευνητικού τουέργου. Ωστόσο, έχει κρατήσει ένα μέρος από τα εναπομείναντα αντικείμενα, με την ελπίδα ότι θα κάποια στιγμή θα επιστρέψουν με ασφάλεια στη γενέτειρα τους.

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

Άγρια...σεξουαλικότητα: Όταν το ντοκιμαντέρ φλερτάρει με την πορνογραφία

Όταν ένα ιστορικό μουσείο παρουσιάζει ένα αφιέρωμα στον φυσικό κόσμο, το αποτέλεσμα δεν μπορεί παρά να διέπεται από τη σοβαρότητα που συνήθως χαρακτηρίζει το επιστημονικό έργο. Ωστόσο, οι επισκέπτες στην νέα περιοδική έκθεση του λονδρέζικου Μουσείου Φυσικής Ιστορίας θα δυσκολευτούν αρκετά να διατηρήσουν σοβαρές εκφράσεις στα πρόσωπα τους, αφού οι προκλητικές φωτογραφίες και τα ολοζώντανα φιλμ, που κοσμούν τις υποβλητικά φωτισμένες αίθουσες ισορροπούν κάπου ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και την...πορνογραφία.

Η διαδικασία επιλογής συντρόφου και αναπαραγωγής διαφόρων θηλαστικών, πτηνών, ερπετών και εντόμων αποτελεί τον κεντρικό θεματικό άξονα της έκθεσης Sexual Nature, που άνοιξε στις 11 Φεβρουαρίου και θα διαρκέσει ως τον ερχόμενο Οκτώβριο. «Αφήστε προκαταλήψεις και ηθικούς φραγμούς στην είσοδο», προειδοποιούν οι διοργανωτές, υπενθυμίζοντας ότι η σεξουαλική ζωή στη φύση δεν υπόκειται σε ανθρώπινους κώδικες συμπεριφοράς.


Η μαζική γονιμοποίηση των κοραλλιών, το εντυπωσιακό πτέρωμα, με το οποίο τα αρσενικά παραδείσια πουλιά προσπαθούν να αποπλανήσουν τα θηλυκά, το χαρέμι του μεγαλόσωμου γορίλα Guy- διάσημου ενοίκου του ζωολογικού κήπου του Λονδίνου μέχρι το θάνατο του, το 1978-, το παράξενο ερωτικό παιχνίδι των ρωμαϊκών σαλιγκαριών, αλλά και η φαινομενικά ακόρεστη λίμπιντο των χιμπατζήδων μπονόμπο δεν είναι παρά ελάχιστες από τις ιεροτελεστίες, στις οποίες θα έχουν την ευκαιρία να μυηθούν οι επισκέπτες της σκανδαλιστικής έκθεσης.

Σημαντικό μέρος του οπτικοακουστικού υλικού και των δειγμάτων από τη μόνιμη συλλογή του Μουσείου βλέπει τα φώτα της δημοσιότητας για πρώτη φορά. Την εκτενή παρουσίαση συμπληρώνει η χιουμοριστική όσο και αποκαλυπτική σειρά ταινιών μικρού μήκους της Isabella Rossellini με τίτλο «Πράσινο πορνό: Αποπλάνησε με» και πρωταγωνιστές πάπιες, σολομούς, αράχνες, πυγολαμπίδες και άλλα «αστέρια» του ζωικού βασιλείου.

Στο πλαίσιο της διοργάνωσης, το Μουσείο φιλοξενεί ανοιχτές συζητήσεις με τους ειδικούς σε ζητήματα φυσικής επιλογής, έλξης και σεξουαλικότητας, που έχουν ως στόχο να μας θυμίσουν πόσο (λίγο) διαφέρουμε από τα υπόλοιπα είδη ζωής.

H έκθεση απευθύνεται σε άτομα άνω των 16 ετών, χωρίς όμως να απαγορεύεται η είσοδος σε παιδιά, εφ’ όσων συνοδεύονται από ενηλίκους.


Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

Ένα μουσείο αναγεννάται απ' τις στάχτες του

Την ώρα που Aιγύπτιοι στρατιώτες και ομάδες εθελοντών παραμένoυν σε επιφυλακή έξω από το Mουσείο του Καΐρου, προστατεύοντας τα πολύτιμα εκθέματα από επίδοξους ληστές και βανδάλους, ένα άλλο μουσείο της Mέσης Aνατολής ετοιμάζεται να ανοίξει ξανά τις πύλες του για πρώτη φορά μετά το αιφνίδιο κλείσιμο του, στα τέλη του 2002.

Επίσημοι προσκεκλημένοι ξεναγήθηκαν στο
Μουσείο του Ιρακ τον Φεβρουάριο του 2009

Mολονότι επίσημα λειτουργεί από το Φεβρουάριο του 2009, το Eθνικό Mουσείο του Iράκ, στη Bαγδάτη, παραμένει εκτός πρόσβασης για το ευρύ κοινό εδώ και σχεδόν μία δεκαετία. Tα τελευταία δύο χρόνια, τμήμα της πλούσιας αρχαιολογικής συλλογής, που περιλαμβάνει τεκμήρια ενός από τους αρχαιότερους πολιτισμούς στον κόσμο, είχαν την ευκαιρία να επισκεφθούν αποκλειστικά ομάδες διπλωματών και επισήμων προσκεκλημένων. Tο κτίριο είχε παραμείνει κλειστό και κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Kόλπου, από το 1991 ως το 2000, με αποτέλεσμα μια ολόκληρη γενιά Iρακινών να έχει μεγαλώσει ουσιαστικά αποκομμένη από την πολιτιστική της κληρονομιά.

Σύμφωνα με την μηνιαία εφημερίδα Τεχνών The Art Newspaper, οι εργασίες αποκατάστασης των 26 αιθουσών συνεχίζονται πυρετωδώς με στόχο να είναι έτοιμες μέσα στον Mάρτιο. Οι πόροι για την συντήρηση της συλλογής και την ανακαίνιση του κτιρίου προήλθαν εν μέρει από χορηγίες της των HΠA και της Iταλίας. Παρά τις πιέσεις της Iρακινής κυβέρνησης, η διευθύντρια του Mουσείου, Amira Edan, αρνήθηκε να δώσει τη συγκατάθεση της για την παράδοση του στο κοινό πριν ολοκληρωθεί η εγκατάσταση προηγμένων συστημάτων ασφαλείας.

Αμερικανοί στρατιώτες έξω από το
Μουσείο της Βαγδάτης το 2003

Για τη λεηλασία των αρχαιοτήτων ευθύνεται σε μεγάλο η αμερικανική εισβολή στο Iράκ, η οποία βύθισε τη χώρα στο χάος. Ωστόσο, οι εισβολείς του Mουσείου, οι οποίοι απομάκρυναν βίαια περίπου 15 χιλιάδες αρχαία αντικείμενα, δεν ήταν Aμερικανοί αλλά Iρακινοί. Οι αρχαιοκάπηλοι απέκτησαν πρόσβαση στο Mουσείο λίγους μήνες πριν την πτώση του καθεστώτος του Σαντάμ Xουσείν και συνέχισαν σχεδόν ανενόχλητοι τη δράση τους κατά τη διάρκεια των εχρθροπραξιών.

Eυτυχώς, πολλoί από τους κλεμμένους θησαυρούς είτε επιστράφηκαν οικειοθελώς, είτε κατασχέθηκαν στο εξωτερικό. Aνάμεσα τους, το ακέφαλο άγαλμα του Σουμέριου βασιλιά Eντεμένα- ηλικίας 4,4000 ετών-, που κλάπηκε το 2003, και ένα ζευγάρι ακόμα αρχαιότερα σκουλαρίκια από τη Nιμρούντ, τα οποία διασώθηκαν λίγο πριν από μία δημοπρασία των Christie's στη Nέα Yόρκη.

Tο Iράκ και οι Aίγυπτος δεν αποτελούν εξαιρέσεις. Σε περιόδους πολέμων και κοινωνικών αναταραχών, τα μουσεία και τα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς είναι συχνά ανάμεσα στα πρώτα θύματα, άλλοτε επειδή θεωρούνται κομμάτι μιας ιστορίας που πρέπει να διαγραφεί, και άλλοτε από άγνοια ή αδιαφορία. Tο 1994, οι Tαλιμπάν κατέστρεψαν το κτίριο που στέγαζε το Eθνικό Mουσείο της Καμπούλ και πολλές από τις αρχαιότητες σώθηκαν μόνο χάρη στις προσπάθειες των υπαλλήλων του Mουσείου, οι οποίοι τα έκρυψαν ή φρόντισαν για τη μεταφορά τους στο εξωτερικό.

Oι αρχαιολόγοι υπενθυμίζουν ότι η καταστροφή θησαυρών του παρελθόντος είναι μη αναστρέψιμη- ότι χάνεται, χάνεται οριστικά. Eντούτοις, όσο κάποια από τα εκθέματα είναι δυνατόν να ανακτηθούν ή να συντηρηθούν, ένα Mουσείο μπορεί πάντα να αναγεννηθεί από τις στάχτες του. Tο πιο λαμπρό παράδειγμα είναι το Eθνικό Mουσείο του Λιβάνου στην πολύπαθη Bυτρηττό: Kαθώς βρισκόταν ακριβώς στο σημείο που χώριζε τις δύο μαχόμενες πλευρές κατά τη διάρκεια του εμφυλίου- η τοποθεσία ήταν ευρέως γνωστή ως “το πέρασμα του Mουσείου”- , χρησιμοποιήθηκε για χρόνια ως στρατώνας και υπέστη σοβαρές ζημιές τόσο στο εξωτερικό όσο και το εσωτερικό του.

Το Μουσείο της Βυρηττού σήμερα

Όταν η ειρήνη αποκαταστάθηκε, το 1991, οι υπάλληλοι επέστρεψαν για να βρουν το οικοδόμημα πλημμυρισμένο από τη βροχή, την πρόσοψη διάτρητη από σφαίρες, τους εσωτερικούς τοίχους καλυμμένους με σκόνη και συνθήματα, αλλά και 45 κουτιά γεμάτα αρχαία αντικείμενα, που είχαν καταστραφεί ολοσχερώς κατά τη διάρκεια πυρκαγιάς. Έπειτα από εννέα χρόνια σκληρής δουλειάς, το Mουσείο ήταν έτοιμο να υποδεχτεί ξανά τους επισκέπτες. Σήμερα, αποτελεί ένα πλήρως ανακαινισμένο κομψοτέχνημα, που στεγάζει μοναδικά τεκμήρια έξι χιλιάδων χρόνων ιστορίας και δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τα αρχαιολογικά μουσεία της Eυρώπης.

Φυσικά, όσο προηγμένα και αν είναι τα συστήματα ασφαλείας, δε μπορούν να εγγυηθούν την ασφάλεια εκθεμάτων και επισκεπτών του Mουσείου της Bαγδάτης στην περίπτωση βομβιστικής επίθεσης- όπως αυτή στο γειτονικό υπουργείο εξωτερικών τον Οκτώβριο του '09, που είχε ως αποτέλεσμα να βρουν το θάνατο 59 άτομα και να προκληθούν ελαφρές ζημιές στο κτίριο. Oι συνθήκες που επικρατούν στο Iράκ τον Μάρτιο θα ληφθούν σοβαρά υπόψιν πριν οριστικοποιηθεί η ημερομηνία επαναλειτουργίας του Mουσείου, χωρίς να αποκλείεται και το ενδεχόμενο αναβολής της.

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

ΠΡΟΥΣΟΣ ΦΑΡΑΓΓΙ

Φωτογραφίες: Πάνος Μπαμπαλούκας

Κλίμα...κατά παραγγελία

Θεωρία συνωμοσίας, όπλο μαζικής καταστροφής, ή μήπως η μοναδική δικλείδα ασφαλείας που διαθέτει η ανθρωπότητα απέναντι στην επερχόμενη καταστροφή του πλανήτη; Από όποια σκοπιά και αν το αντικρίζει κανείς, το ενδεχόμενο «χειρισμού» του κλίματος προσελκύει ολοένα και μεγαλύτερη προσοχή- ιδιαίτερα όταν οι προσπάθειες για τη λήψη προληπτικών μέτρων κατά της κλιματικής αλλαγής σε παγκόσμιο επίπεδο εξακολουθούν να καταλήγουν σε αδιέξοδο.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα στα διεθνή ΜΜΕ, η γεωμηχανική του κλίματος, δηλαδή του ελέγχου του κλίματος με σκοπό την άμβλυνση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής, έχει πια ενταχθεί στις στρατηγικές, που εξετάζουν οι κυβερνήσεις ανά τον κόσμο ως «έξοδο κινδύνου» από μία αναπόφευκτη οικολογική καταστροφή- με τη διαφορά ότι καμία δεν το παραδέχεται επισήμως.

Τον περασμένο Μάρτιο, κλιματολόγοι από κάθε γωνιά του κόσμου συναντήθηκαν στην Καλιφόρνια, με στόχο τη διαμόρφωση ενός ρυθμιστικού κώδικα για τη διεξαγωγή ερευνών και πειραμάτων. Χρηματοδότης της «κλειστής» συνάντησης δεν ήταν άλλος από τον Bill Gates, ο οποίος επενδύει αξιόλογα ποσά στην εταιρία «Intellectual Ventures».

Το ερευνητικό πρόγραμμα της εν λόγω εταιρίας ονομάζεται «StratoShield» και προβλέπει την διοχέτευση διοξειδίου του θείου στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας με στόχο τη δημιουργία ενός τεχνητού «σκιάστρου», που θα συμβάλλει στην πτώση της θερμοκρασίας της γης.

Το παράδειγμα του Gates έχουν ακολουθήσει και άλλοι δισεκατομμυριούχοι, όπως ο Richard Branson της Virgin. Στο μεταξύ, ρωσική επιστημονική ομάδα με επικεφαλής τον αφισβητία της κλιματικής αλλαγής Yuri Izrael, έχει ήδη δοκιμάσει με επιτυχία αεροψεκασμούς από ελικόπτερο, ενώ σχεδιάζει και ένα νέο πείραμα σε μεγαλύτερη κλίμακα.

Και αν οι θεωρίες συνωμοσίας κρύβουν μια δόση αλήθειας, ο εκτεταμένος ψεκασμός της ατμόσφαιρας με υλικά σκίασης και άλλες, αμφιλεγόμενες τεχνικές, δεν αποκλείεται να έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή. Μάλιστα, κάποιοι αποδίδουν τα ακραία καιρικά φαινόμενα, που τα τελευταία χρόνια πλήττουν κάθε γωνιά του πλανήτη, σε μυστικές προσπάθειες χειρισμού του κλίματος.

Τα σύννεφα στην υπηρεσία της επιστήμης;

Οι τεχνικές γεωμηχανική του κλίματος χωρίζονται σε δύο γενικές κατηγορίες: Η πρώτη στοχεύει στην αφαίρεση του διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα και η δεύτερη στη διαχείριση της ηλιακής ακτινοβολίας. Για παράδειγμα, στην πρώτη κατηγορία εντάσσεται η ενίσχυση της θαλάσσιας χλωρίδας που απορροφά CO2, αλλά και η κατασκευή δέντρων που μετατρέπουν το διοξείδιο του άνθρακα σε διανθρακικό νάτριο.

Αντίστοιχα, η δεύτερη περιλαμβάνει από σενάρια επιστημονικής φαντασίας, όπως είναι η αποστολή δισεκατομμυρίων ανακλαστικών δίσκων σε ένα σημείο μεταξύ της Γης και του Ηλίου και η μετατροπή των σκουρόχρωμων δασών σε ανοιχτόχρωμα λιβάδια, μέχρι την πρόταση διοχέτευσης διοξειδίου του θείου στην ατμόσφαιρα- ότι, δηλαδή, θα συνέβαινε έπειτα από μια μεγάλη έκρηξη ηφαιστείου.

Το πιο «δημοφιλές» σενάριο αυτής της κατηγορίας προβλέπει τον ψεκασμό θαλασσινού νερού στα σύννεφα με στόχο την ανάκλαση του ηλιακού φωτός πίσω στο σύμπαν και επομένως την πτώση της ατμοσφαιρικής θερμοκρασίας.

Το 2009, οικονομολόγοι του Κέντρου Συναίνεσης της Κοπεγχάγης κάλεσαν τις κυβερνήσεις όλου του κόσμου να διοχετεύσουν χρήματα στην διερεύνηση εναλλακτικών μεθόδων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Έχοντας μελετήσει 21 επιστημονικές έρευνες με θέμα το κόστος διαφορετικών τρόπων περιορισμού του φαινομένου του θερμοκηπίου, οι συγγραφείς της σχετικής αναφοράς έκριναν ότι oι κυβερνήσεις όλου του κόσμου δεν πρέπει να εστιάζουν την περιβαλλοντική τους πολιτική στη φορολόγηση ρύπων.

Αντίθετα, η σωτηρία του πλανήτη έγκειται στην ανάπτυξη τεχνολογιών για την «ενίσχυση των σύννεφων με τη χρήση θαλασσινού νερού (called marine cloud-whitening technology). Σύμφωνα με τον επικεφαλής της ομάδας, δρ. Eric Bickel, επενδύσεις ύψους 9 δις. δολαρίων σε τέτοιου είδους τεχνολογίες θα μπορούσαν να «ακυρώσουν» την θερμοκρασιακή αύξηση του τελευταίου αιώνα. Στη λίστα με τις πιο πολλά υποσχόμενες τεχνικές γεωμηχανικής περιλαμβάνονται, επίσης, οι μέθοδοι για την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα.

Απ’ την πλευρά της, η Royal Society της Βρετανίας θεωρεί ότι κάποια από τα σχέδια είναι υπερβολικά τραβηγμένα, αλλά υποστηρίζει ότι η Βρετανική κυβέρνηση θα πρέπει να διαθέσει χρήματα για τη διερεύνηση εναλλακτικών τρόπων αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Στην πιο πρόσφατη σχετική αναφορά της, σημειώνει ότι η γεωμηχανική του κλίματος είναι κάθε άλλο παρά η ιδανική λύση, αναγνωρίζει όμως ότι μπορεί να αποδειχθεί απαραίτητη για τον περιορισμό της πλανητικής υπερθέρμανσης, σε περίπτωση που οι προσπάθειες μείωσης των εκπομπών CO2 αποτύχουν.

Όταν η φύση ουρλιάζει

Η έκρηξη του ινδονησιακού Κρακατόα, τον Αύγουστο του 1883, διατάραξε το κλίμα της γης για αρκετά χρόνια, έριξε την ατμοσφαιρική θερμοκρασία κατά περισσότερο από ένα βαθμό και «έβαψε» το ηλιοβασίλεμα κόκκινο σε διάφορες περιοχές του κόσμου- σύμφωνα με την εφημερίδα Guardian, η θέα της εντυπωσιακής δύσης ήταν αυτό που ενέπνευσε τον Edvard Munch να ζωγραφίσει τη θρυλική «Κραυγή».

Αργότερα, ο Νορβηγός καλλιτέχνης περιέγραψε το μοναδικό θέαμα σαν «μια πελώρια, ατελείωτη κραυγή της φύσης».

Το διοξείδιο του θείου, που εκπέμπεται στην ατμόσφαιρα κατά τη διάρκεια μιας έκρηξης, εμποδίζει ένα μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας να φτάσει στη γη. Το 1991, το ηφαίστειο Pinatubo στις Φιλιππίνες εξεράγη, ψύχοντας τη γη κατά περίπου μισό βαθμό για τουλάχιστον ένα χρόνο.

Ένας τρόπος για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο με τεχνητά μέσα θα ήταν η δημιουργία ειδικών αεροσκαφών, κατασκευασμένων για πτήσεις σε μεγάλα ύψη και εξοπλισμένων με δεξαμενές και ψεκαστήρες. Για να επιτύχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα θα χρειαζόμασταν, σύμφωνα με τη Guardian, την ποσότητα διοξειδίου του θείου ίση με αυτή που εκλύθηκε από το Pinatubo- και αυτό κάθε τρία με τέσσερα χρόνια.

Ελεγχόμενο κλίμα, ανεξέλεγκτη ανάπτυξη

Η ιδέα της διαμόρφωσης των καιρικών φαινομένων κατά παραγγελία δεν είναι κάτι καινούριο, σήμερα όμως είναι η πρώτη φορά που διαθέτουμε την απαραίτητη τεχνογνωσία για την υλοποίηση της. Ο Edward Teller, γνωστός και ως ο πατέρας της υδρογονοβόμβας, και ο συνεργάτης του Lowell Wood συνιστούν τον ψεκασμό της στρατόσφαιρας με από το 1998.

Την άποψη ενστερνίζεται πλήθος συντηριτικών και νεοφιλελεύθερων πολιτικών και ακαδημαϊκών, αρκετοί εκ των οποίων δεν πιστεύουν καν ότι η κλιματική αλλαγή είναι υπαρκτή απειλή. Φυσικά, στο πλευρό τους τάσσονται όσοι επενδύουν στα ορυκτά καύσιμα, αφού η γωμηχανική του κλίματος θα τους επέτρεπε να συνεχίσουν τις προσοδοφόρες δραστηριότητες τους σχεδόν ανενόχλητοι- σαν μιας μορφής από μηχανής θεός.

Μολονότι αποτελούν ένα δελεαστικό σενάριο από οικονομικής πλευράς, αφού δεν θέτουν κανέναν περιορισμό στην «ανάπτυξη», οι όποιες προτάσεις για τον έλεγχο του κλίματος φαίνεται ότι διχάζουν την επιστημονική κοινότητα. Ορισμένοι έχουν εκφράσει ανησυχίες για τις πιθανές παρενέργειες των «πρωτοποριακών» τεχνολογιών, που θα μπορούσαν να αποβούν μοιραίες.

Για παράδειγμα, η διοχέτευση ακόμα μεγάλων ποσοτήτων διοξειδίου του άνθρακα στους ωκεανούς- που απορροφούν ήδη το ένα τρίτο του πλεονάσματος CO2 από την ατμόσφαιρα- θα αύξανε την οξύτητα τους, καταστρέφοντας τους κοραλλιογενής υφάλους και διαταράσσοντας τα θαλάσσια οικοσυστήματα. Όσο για την εκτόξευση υλικών σκίασης στην ατμόσφαιρας, δεν γνωρίζουμε τι επιπτώσεις θα μπορούσαν να έχουν στο φυσικό περιβάλλον, αλλά και την ανθρώπινη υγεία.

Επιπλέον, τι θα συνέβαινε αν οι υπερδυνάμεις του πλανήτη δεν κατάφερναν να συμφωνήσουν μεταξύ τους, και μία από αυτές αποφάσιζε να πάρει τα ηνία του κλίματος; Ξαφνικά, το ενδεχόμενο ενός «πολέμου για το κλίμα» δεν ακούγεται και τόσο εξωφρενικό.

Αλλά ο πιο σοβαρός κίνδυνος έγκειται στο γεγονός ότι δε μπορούμε να προβλέψουμε τι συνέπειες μπορεί να επιφέρει μια «παρέμβαση» στο κλίμα του πλανήτη- στο παρελθόν, οι απόπειρες του ανθρώπου να «ελέγχξει» τη φύση σπανίως έχουν φέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα.

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

H οικολογία βλάπτει σοβαρά την υγεία;

Υγιές περιβάλλον συνήθως σημαίνει και υγιείς άνθρωποι. Ωστόσο, το πρόβλημα με ορισμένες από τις νέες οικολογικές τεχνολογίες είναι ότι δεν έχουν ακόμα δοκιμαστεί επαρκώς, με αποτέλεσμα οι "παρενέργειες" τους να παραμένουν άγνωστες.

Όσον αφορά τον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής, τα οφέλη των λαμπτήρων εξοικονόμησης ενέργειας είναι αδιαμφισβήτητα, γι' αυτό και πολλές χώρες σχεδιάζουν να καταστήσουν τη χρήση τους υποχρεωτική μέσα στα επόμενα χρόνια. Οι μόνες επιφυλάξεις προκύπτουν από τις πιθανές επιπτώσεις τους στην ανθρώπινη υγεια, και ιδιαίτερα από τον πρόσφατο συσχετισμό τους με την ανάπτυξη καρκίνου του δέρματος. Προς το παρόν, τα στοιχεία που έχουμε δείχνουν ότι μάλλον δεν υπάρχει σοβαρός λόγος ανησυχίας, όμως το θέμα χρήζει περισσότερης διερεύνησης, ενώ απαραίτητη είναι και η διευθέτηση της κατάλληλης νομοθεσίας, που θα εξασφαλίζει ότι οι παραγόμενες λάμπες πληρούν τις προϋποθέσεις ασφαλούς λειτουργίας.

Τα πλεονεκτήματα των λαμπτήρων εξοικονόμησης ενέργειας είναι προφανή: η διάρκεια ζωής τους είναι μεγαλύτερη από τις συμβατικές λάμπες- αγγίζει τα δώδεκα χρόνια-, και η ενεργειακή τους κατανάλωση τέσσερις με πέντε φορές χαμηλότερη. Η χρήση μόλις μίας οικονομικής λάμπας μειώνει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα ενός νοικοκυριού κατά περίπου 116 τόνους και το λογαριασμό της ΔΕΗ κατά δώδεκα ευρώ το χρόνο.

Αντίθετα με τις λάμπες πυρακτώσεως, η ενέργεια των οικονομικών λαμπτήρων δε μετατρέπεται σε θερμότητα, και έτσι δεν επηρεάζεται η θερμοκρασία του χώρου, ενώ για τον ίδιο λόγο ένας λαμπτήρας εξοικονόμησης ενέργειας 20 βατ φωτίζει όσο και μία συμβατική λάμπα ισχύος 100 βατ. Στην Αγγλία, τη Γερμανία και άλλες χώρες, οι λάμπες πυρακτώσεως αναμένεται να έχουν απαγορευτεί μέσα στα επόμενα τέσσερα χρόνια, μέτρο που στο μέλλον σχεδιάζεται να γίνει υποχρεωτικό για όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ.

Η πρώτη προειδοποίηση για τις “παρενέργειες” των λαμπτήρων εξοινοκονόμησης ενέργειας δημοσιεύτηκε το 2007 και αφορούσε την πιθανή πρόκληση ημικρανιών, ιδιαίτερα σε άτομα με ιστορικό σοβαρών πονοκεφάλων. Επίσης, καθώς το φως των λαμπτήρων δύναται να τρεμοπαίζει ανεπαίσθητα, ειδικά σε λάμπες κακής ποιότητας ή παλαιότερης τεχνολογίας, έχουν αναφερθεί περιπτώσεις πρόκλησης ζαλάδας και δυσφορίας σε επιληπτικούς- γεγονός που έχει αναγνωρίσει και η Γερμανική κυβέρνηση.

Η σόβαρότερη όμως κατηγορία που έχει επισυρθεί στους εν λόγω λαμπτήρες είναι ότι, επειδή εκπέμπουν UV ακτινοβολία, μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο του δέρματος. Τα ΜΜΕ της Βρετανίας και της Αμερικής έσπευσαν να ανάγουν τέτοιου είδους υποθέσης σε θέμα μείζονος σημασίας. Εντούτοις, το μόνο που έχει αποδειχθεί μέχρι στιγμής είναι ότι ορισμένα άτομα, που παραμένουν πολύ κοντά σε λαμπτήρες εξοικονόμησης ενέργειας για μεγάλα χρονικά διαστήματα, δύναται να παρουσιάσουν ερυθρότητα του δέρματος- δηλαδή, κάτι σαν ελαφρύ έγκαυμα.

Επομένως, θεωρείται ότι οι λάμπες μπορούν να δημιουργήσουν πρόβλημα σε όσους εμφανίζουν σοβαρή φωτοευαισθησία. Μάλιστα, οι κυβερνήσεις της Γερμανίας και της Αγγλίας συζητούν ήδη την χορήγηση ειδικής άδειας, που θα επιτρέπει στα άτομα με διαπιστωμένη ευαισθησία στη UV ακτινοβολία να εξακολουθήσουν να χρησιμοποιούν λάμπες πυρακτώσεως ακόμα και μετά την απαγόρευση τους.

Η Βρετανική Υπηρεσία Προστασίας Δημόσιας Υγείας , η οποία ήγειρε το θέμα της επικυνδυνότητας των λαμπήρων για πρώτη φορά παγκοσμίως και πραγματοποίησε μετρήσεις ακτινοβολίας σε τυχαία δείγματα, συνιστά να αποφεύγεται η τοποθέτηση τους σε απόσταση μικρότερη των 30 εκατοστών από το δέρμα. Επισημαίνει, όμως, ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν ότι οι λάμπες είναι καρκινογόνες, και παρομοιάζει την ακτινοβολία τους με αυτή που εκπέμπεται σε εξωτερικούς χώρους μία ηλιόλουστη μέρα- και αυτό μόνο για τους “ανοιχτούς” λαμπτήρες, όπου το ελατήριο είναι ορατό.

Από τους 73 λαμπτήρες που ελέγχθηκαν για τις ανάγκες της έρευνας, ακτινοβολία εξέπεμπε περίπου ο ένας στους πέντε “ανοιχτούς”, γεγονός που αποδυκνύει ότι η επικiνδυνότητα διαφέρει από κατασκευαστή σε κατασκευαστή. Κατόπιν τούτου η Υπηρεσία Προστασίας Υγείας απήυθηνε έκκληση στην Ευρωπαική Ένωση να θέσει αυστηρούς κανονισμούς για την παραγωγή και τη χρήση των λαμπών.

Πάντως, οι ειδικοί τονίζουν ότι με την πρόοδο της επιστήμης θα είναι δυνατή η παραγωγή λαμπτήρων με χαμηλότερη ή καθόλου UV ακτινοβολία. Εξάλλου, στο μέλλον εκτιμάται ότι οι οικονομικοί λαμπτήρες θα δώσουν τη θέση τους σε ακόμα πιο σύγχρονες τεχνολογίες φωτισμού, όπως είναι τα LEDs και οι λάμπες πυρακτώσεως προηγμένης μορφής, που αυτή τη στιγμή δοκιμάζονται από τη General Electrics.

Πρόκληση αποτελεί και το ζήτημα της διαχείρησης των οικονομικών λαμπτήρων μετά το τέλος της ζωής τους, αφού τα ίχνη υδραργύρου, που περιέχουν, μπορούν να παρισφρύσουν στο χώμα και τελικά στην τροφική αλυσίδα. Στις ΗΠΑ και τη δυτική Ευρώπη πραγματοποιείται ήδη ανακύκλωση των χρησιμοποιημένων λαμπών, ενώ παράλληλα γίνονται προσπάθειες παραγωγής λαμπτήρων με χαμηλότερη περιεκτικότητα σε υδράργυρο. Πάντως, οι οικολογικές οργανώσεις υπενθυμίζουν ότι η ηλεκτροδότηση λαμπών πυρακτώσεως με ενέργεια από συμβατικά καύσιμα εκλύει στην ατμόσφαιρα πολύ περισσότερο υδράργυρο από ότι περιέχουν οι λαμπτήρες εξοικονόμησης ενέργειας.

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

ΓΚΙΩΝΑ, ΧΙΟΝΙ

Φωτογραφίες: Πάνος Μπαμπαλούκας