Η άγνωστη φύση της Ακρόπολης

Καρακάξες, κοκκινολαίμηδες, τσαλαπετεινοί, κουκουβάγιες και μικρόσωμα γεράκια βρίσκουν καταφύγιο στα πλούσια φυλλώματα αειθαλών και φυλλοβόλων δένδρων, ενώ μέλισσες και 15 είδη πεταλούδων γεύονται το νέκταρ, που εκκρίνουν πετούνιες, μπουκαμβίλιες και αγγελικές. Δεν πρόκειται για κάποια μακρινή εξοχή, ούτε για ένα πρότυπο πάρκο της δυτικής Ευρώπης, αλλά για το- κατά τ' άλλα πνιγμένο στο τσιμέντο- κέντρο της Αθήνας.

Macromeria Acropolitana

Στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης, στις πλαγιές του λόφου Φιλοπάππου, τον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου και τους ανθισμένους κήπους της Πλάκας, κρύβεται ένας ολόκληρος πολύχρωμος κόσμος, που σφύζει από ζωή. Μεταξύ άλλων, το αξιόλογο οικοσύστημα της περιοχής διαθέτει ένα μικροσκοπικό αγριολούλουδο, που δεν φυτρώνει πουθενά αλλού στον κόσμο: την σπανιότατη acropolitana με τα μικροσκοπικά ροζ λουλούδια, η οποία θεωρούνταν εξαφανισμένη από το 1908, αλλά εντοπίστηκε εκ νέου το 2006 από τον βιολόγο Γρηγόρη Τσούνη και το γιο του Λάμπρο.

Στην Διονυσίου Αρεοπαγίτου, πεύκα, κυπαρίσσια, λυγαριές και μουριές εξασφαλίζουν στους επισκέπτες την απαραίτητη σκιά για να απολαύσουν τον περίπατο, ενώ πάνω από τον Παρθενώνα πετούν κοτσύφια, σαχτάρες, δεκαοχτούρες, κουρούνες και σπάνιες βραχοκιρκίνεζες- μικρά γεράκια, που τρέφονται με τρωκτικά και έντομα. Δύο είδη χελιδονιών έχουν χτίσει τις φωλιές τους στα στενά δρομάκια της Πλάκας, όπου τις νύχτες του καλοκαιριού αντηχεί το μελωδικό κάλεσμα του γκιώνη. Στο σύνολο τους, τα είδη πτηνών της περιοχής ξεπερνούν τα εκατό, μεταξύ των οποίων η σταχτοσουσουράδα, ο καρβουνιάρης, ο κοκκινολαίμης, η τσίχλα και ο σπίνος.

Την τοπική πανίδα συμπληρώνουν πολυάριθμα έντομα, όπως τζιτζίκια, μέλισσες, τριζόνια και γρύλοι, ενώ εξίσου αξιόλογη είναι η χλωρίδα της Ακρόπολης. Γύρω από τον αρχαιολογικό χώρο αναπτύσσονται τρία είδη βελανιδιάς- ένα φυλλοβόλο και δύο αειθαλή-, όπως επίσης μολόχες, τσουκνίδες, αγιόκλημα και χαρουπιές. Χελώνες, σαύρες και σπανιότερα δεντρογαλιές έχουν εντοπιστεί γύρω από τον αρχαιολογικό χώρο, ενώ στα σπήλαια του Ιερού βράχου φωλιάζουν μικρές νυχτερίδες.

Τον Οκτώβριο του 2009 ανακαλύφθηκε ακόμα ένα είδος σαύρας γνωστό ως κροκοδειλάκι, το οποίο ζει στα νησιά και πιθανότατα έχει εισαχθεί στην Αττική από τον άνθρωπο. Την άνοιξη, οι τυχεροί μπορούν να δουν σμήνη αποδημητικών, όπως χήνες, γερανούς και ερωδιούς να πετούν πάνω από την Ακρόπολη. Ακόμα, ζοχοί, πικραλίθες, αγριοραδίκια, αγριοβρώμη, ροδιές, αγριοσυκιές και κουτσουπιές φύονται στην πλατεία των Αέρηδων, ενώ στην οδό Αγίου Παύλου φωλιάζουν τσαλαπετεινοί. Όσων αφορά την εύθραυστη micromeria- ένα από τα πιο ιστορικά φυτά στον κόσμο- μέχρι στιγμής έχει εντοπιστεί ένας πληθυσμός που δεν ξεπερνά τα 200 άτομα.

Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το σπανιότατο αγριολούλουδο και εκτενή αφιερώματα στη φύση του Ιερού Βράχου μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα greenaple.gr. Υπεύθυνος έκδοσης του ηλεκτρονικού περιοδικού είναι ο Γρηγόρης Τσούνης, στον οποίο οφείλουμε την εκ νέου ανακάλυψη της micromeria acropolitana, καθώς και πλήθος άρθρων και βιβλίων για το φυσικό περιβάλλον της Ελλάδας.

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

Όμορφα, πολύτιμα και...υπό εξαφάνιση

Η προστασία του περιβάλλοντος μπορεί να μοιάζει ανεπίκαιρη σε μια εποχή οικονομικής αστάθειας και αγωνίας για το μέλλον, όμως ο πραγματικός πλούτος ενός τόπου δε μετριέται μόνο σε χρήμα. Από τα λεπτεπίλεπτα αγριολούλουδα στις πλαγιές των βουνών, μέχρι τα γιγάντια δέντρα των υπεραιωνόβιων δασών, η ποικιλόμορφη χλωρίδα της Ελλάδας αριθμεί περίπου 8.000 είδη, εκ των οποίων τα 1.300 είναι ενδημικά.

Ο εορτασμός του 2010 ως διεθνούς έτους βιοποικιλότητας συνιστά μία μοναδική ευκαιρία να εξοικειωθούμε με τον άγνωστο κόσμο των σπάνιων ελληνικών φυτών , όχι μόνο μέσα από τα βιβλία ή την οθόνη της τηλεόρασης, αλλά αναζητώντας τα στο φυσικό τους περιβάλλον- όσο ακόμα υπάρχει χρόνος, αφού πολλά από αυτά ενδέχεται να μην υπάρχουν σε μερικά χρόνια.

Xάρη στην γεωμορφολογική και κλιματική της ποικιλομορφία, η Ελλάδα διαθέτει μία από τις πλουσιότερες βιοποικιλότητες στην Ευρώπη. Χαρακτηριστικά, μόνο στα 150 χλμ, που χωρίζουν τις ακτές της Καβάλας από την κεντρική Ροδόπη παρατηρούνται ζώνες μεσογειακής, μεσοευρωπαϊκής και σκανδιναβικής βλάστησης. Εντούτοις, εξαιτίας της ανεπαρκούς διατήρησης του φυσικού μας πλούτου, περίπου 300 είδη και υποείδη χλωρίδας θεωρούνται απειλούμενα, και από αυτά μόλις τα 22 προστατεύονται από το νόμο.Από έρευνα, που εκπόνησε το ΥΠΕΧΩΔΕ σε συνεργασία με το ΕΚΒΥ το 2007, προκύπτει ότι η κατάσταση διατήρησης για το 55% των ειδών της εγχώριας χλωρίδας είναι άγνωστη, για το 33% ανεπαρκής και για το 3% κακή- εν ολίγοις, μόνο το 9% των ειδών βρίσκεται σε ικανοποιητική κατάσταση διατήρησης.


Πολλά από τα ενδημικά φυτά της Ελλάδας συναντώνται στα νησιά, όπου παρέμειναν απομονωμένα για χιλιάδες ή και εκατομμύρια χρόνια. 379 από αυτά βρίσκονται στα νησιά του Αιγαίου, ενώ μόνο στις άνυδρες Κυκλάδες εντοπίζονται περισσότερα από 1.400 είδη βλάστησης, εκ των οποίων τουλάχιστον 80 είναι ενδημικά της ελληνικής χλωρίδας.

Πιο συγκεκριμένα, 19 τοπικά ενδημικά είδη έχουν καταγραφεί στο Βόρειο Αιγαίο, 54 εντοπίζονται στο Δυτικό, 45 στο Ανατολικό και 33 στις Κυκλάδες Δυστυχώς, τις τελευταίες δεκαετίες τα περισσότερα από αυτά έχουν δεχθεί ανεπανόρθωτο πλήγμα, εξαιτίας των εντατικών καλλιεργειών, της εισαγωγής ξενικών φυτών και της ανάπτυξης του μαζικού τουρισμού, καθώς επίσης και της κλιματικής αλλαγής.

Ολόκληρη η λεκάνη της Μεσογείου συμπεριλαμβάνεται στη λίστα με τις 200 οικολογικά πιο σημαντικές περιοχές στον κόσμο και θεωρείται ένα από τα 34 παγκόσμια «θερμά σημεία» προτεραιότητας για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Τα 50 σπανιότερα Μεσογειακά φυτά παρουσιάζονται στο βιβλίο “Τα 50 κορυφαία φυτά της Μεσογείου”, που υπογράφει η Ομάδα Ειδικών για τα Φυτά των Νησιών της Μεσογείου της Επιτροπής για την Επιβίωση των Ειδών.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, το 60% των 25.000 ανθοφόρων φυτών και πτεριδοφύτων , που εντοπίζονται στις Μεσογειακές χώρες, δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στον κόσμο. Εννέα από τα άγρια φυτά του βιβλίου φύονται αποκλειστικά στα νησιά του Αιγαίου και στο σύνολο τους συμπεριλαμβάνονται στη λίστα με τα κρίσιμα κινδυνεύοντα φυτά του ελληνικού Κόκκινου Καταλόγου. Ωστόσο, τα επτά από αυτά δεν περιλαμβάνονται σε καμία εθνική ή διεθνή συνθήκη προστασίας.

Kείμενο: Χριστίνα Σανούδου
Φωτογραφίες: Πάνος Μπαμπαλούκας