ΔΙΡΦΥ (1743m)

 Φωτογραφίες: Πάνος Μπαμπαλούκας

Όταν οι συμβάσεις απειλούν τον πολιτισμό...

Η ενασχόληση με τον πολιτισμό ίσως μοιάζει πολυτέλεια σε μια εποχή ένδειας και αγωνίας για το μέλλον. Ωστόσο, η πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας παραμένει ένας από τους σημαντικότερους πόλους προσέλκυσης επισκεπτών από το εξωτερικό, ενώ συνιστά και μιας μορφής υπενθύμιση ότι αργά ή γρήγορα θα ξανάρθουν καλύτερες μέρες.

Εδώ και χρόνια, τα σημαντικά κενά και τα ανεπίλυτα προβλήματα στο υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού εξακολουθούν να θέτουν σε κίνδυνο τις αρχαιότητες και να δυσχεραινόμουν την παροχή υπηρεσιών προς τον πολίτη, είτε πρόκειται για ανασκαφές και απαλλοτριώσεις οικοπέδων, είτε για τη σωστή λειτουργία μουσείων και αρχαιολογικών χώρων. Την ίδια ώρα, οι συμβασιούχοι του ΥΠ.ΠΟ.Τ., οι οποίοι παραδοσιακά αποτελούν και το μεγαλύτερο μέρος του προσωπικού του υπουργείου, εξακολουθούν να διεκδικούν την άρση του περιορισμού του 24μήνου- γνωστού και ως “νόμος Παυλόπουλου”.

Εξαιτίας της αμφιλεγόμενης νομοθετικής ρύθμισης, εργαζόμενοι με εμπειρία, τεχνογνωσία και αγάπη για το αντικείμενο τους, χάνουν τη δυνατότητα να εργαστούν ξανά στο υπουργείο μόνο και μόνο επειδή έχουν συμπληρώσει 24 μήνες απασχόλησης. Πολλοί από αυτούς αδυνατούν να εργαστούν αλλού, αφού ορισμένες ειδικότητες- όπως των αρχαιολόγων και των εξειδικευμένων εργατοτεχνιτών-, έχουν ελάχιστη ή μηδαμινή απορρόφηση στον ιδιωτικό τομέα. Μολονότι έχει εδώ και αρκετό καιρό αναγνωριστεί από την πολιτική ηγεσία, το ζήτημα δεν έχει ακόμα επιλυθεί, ενώ η σχετική τροπολογία, η οποία είχε αρχικά ενταχθεί στο πρόσφατο πολυνομοσχέδιο του ΥΠ.ΠΟ.Τ., τελικά αφαιρέθηκε πριν την ψήφιση του τον περασμένο Σεπτέμβριο.

Πινγκ πονγκ ευθυνών

“Με παρέμβαση του ίδιου του υπουργού εσωτερικών, κ. Ραγκούση, αποσύρθηκε το άρθρο και δεσμεύτηκε ο ίδιος ο Ραγκούσης να το επιλύσει” υπογραμμίζει ο Πανγιώτης Κουτής, πρόεδρος του Συλλόγου Εκτάκτων Αρχαιολόγων. “Εμείς είμαστε σε επαφή και ουσιαστικά δεν έχει γίνει τίποτα, διότι ο Ραγκούσης είναι πολυάσχολος, οπότε έχει μείνει πίσω το θέμα”, προσθέτει.

Ιδιαίτερα αποκαλυπτικές ήταν οι απαντήσεις των υπουργείων Πολιτισμού και Εσωτερικών στις επίκαιρες ερωτήσεις, που κατέθεσε στη Βουλή το Νοέμβριο ο Βουλευτής Λακωνίας, Γρηγόρης Αποστολάκος. “Το καθ’ ύλην αρμόδιο Υπουργείο Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, όπως μας έχει ενημερώσει, μελετά συνολικά το ζήτημα των περιορισμών που τίθενται για τις συμβάσεις ορισμένου χρόνου και τα προβλήματα που αυτοί δημιουργούν, και προτίθεται να προβεί σε μία συνολική αντιμετώπισή του” σημείωσε ο υφυπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού, Γιώργος Νικητιάδης.

Λίγες μέρες νωρίτερα, ο υφυπουργός Εσωτερικών, Γιώργος Ντόλιος, είχε αναφέρει ότι “η πρωτοβουλία νομοθετικής ρύθμισης για εξαίρεση εξειδικευμένων ειδικοτήτων εργαζομένων του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού από τους ανωτέρω περιορισμούς (24 μήνες) ανήκει στον Υπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού”. Κατόπιν τούτου, ο κ. Αποστολάκος υποστήριξε ότι “ο ένας Υπουργός ρίχνει το μπαλάκι στον άλλον και κανείς δεν δίνει λύση”. Απ' την πλευρά τους, οι εκπρόσωποι των συμβασιούχων κάνουν λόγο για “πινγκ πονγκ ευθυνών”.

Υπολειτουργούν εφορείες και αρχαιολογικοί χώροι

Στο μεταξύ, πολλές υπηρεσίες του ΥΠ.ΠΟ.Τ. εξακολουθούν να λειτουργούν μόνο χάρη στους συμβασιούχους ή υπαλλήλους, των οποίων οι συμβάσεις έχουν λήξει αλλά εξακολουθούν να εργάζονται με προσωρινές δικαστικές αποφάσεις. Καθώς όλο και περισσότερες συμβάσεις λήγουν, το πρόβλημα υποστελέχωσης Εφορειών Αρχαιοτήτων, μουσείων κ.τ.λ εντείνεται.

Για παράδειγμα, στην ΛΓ' ΕΠΚΑ το οργανόγραμμα προβλέπει “14 μόνιμους αρχαιολόγους και υπάρχουν μόνο δύο. Στην 18η ΕΒΑ υπάρχει μόνο η προϊσταμένη, η οποία τελεί υπό παραίτηση, και δύο συμβασιούχοι, οι συμβάσεις των οποίων λήγουν στις 31 Δεκεμβρίου” υπογραμμίζει ο Άρης Βάσιος, πρόεδρος του Συλλόγου Εργαζομένων Αρχαιολογίας Άρτας-Πρέβεζας. “Στην ΒΔ Ελλάδα απομακρύνθηκαν τον τελευταίο χρόνο τουλάχιστον 500 άνθρωποι. Μιλάμε για επιστημονικό προσωπικό και εργατοτεχνίτες”, συνεχίζει, διευκρινίζοντας ότι η Εφορεία Αρχαιοτήτων της Πρέβεζας δεν διαθέτει πια ούτε λογιστή.

Εξίσου μεγάλες είναι οι ελλείψεις στον κλάδο των συντηρητών αρχαιοτήτων. “Το τακτικό προσωπικό της κατηγορίας συντηρητών αρχαιοτήτων και έργων τέχνης που απασχολείται μέχρι σήμερα είναι ελάχιστο. Συγκεκριμένα, έχουν 79 θέσεις τακτικού προσωπικού έναντι των 600 θέσεων που προβλέπει ο Οργανισμός του ΥΠ.ΠΟ.” αναφέρεται σε ανακοίνωση του Συλλόγου Συντηρητών Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Η πρόεδρος του Σωματείου, Ειρήνη Καρπάθιου, επισημαίνει ότι μόλις το 20% των συντηρητών του υπουργείου είναι μόνιμο προσωπικό. Και η κατάσταση αναμένεται να επιδεινωθεί όταν αρχίσουν τα έργα του ΈΣΠΑ “τα οποία μάλλον λόγω έλλειψης ρευστού δεν ξεκινούν εύκολα”, προσθέτει.

Παρόμοια προβλήματα αντιμετωπίζουν και οι φύλακες αρχαιοτήτων. “Γύρω στα 150 άτομα δουλεύουν ακόμα και 200 έχουν απολυθεί. Οι τελευταίοι που δουλεύουν είναι απλήρωτοι από τον Οκτώβριο του 2008” διευκρινίζει η Λένα Πάνου, πρόεδρος Συλλόγου των Ειδικευμένων Φυλάκων Μουσείων και Αρχαιολογικών χώρων. Άλλοι 300 απολύθηκαν στις 31 Οκτωβρίου- πρόκειται για τους εργαζόμενους της τροπολογίας Σαμαρά, που παραιτήθηκαν από παλαιότερες θετικές δικαστικές αποφάσεις προκειμένου να ανανεώσουν τις συμβάσεις τους για δύο χρόνια και να εισπράξουν τα δεδουλευμένα οκτώ μηνών. Και αυτό όταν οι κενές θέσεις φυλακτικού προσωπικού φύλαξης ξεπερνούν τις 2000, σύμφωνα με την κ. Πάνου. Σημειωτέον ότι ο νόμος για την εξόφληση των οφειλών προς τους απλήρωτους συμβασιούχους έχει ψηφιστεί από το Σεπτέμβριο, όμως η αποπληρωμή δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί.

Θεωρητικά, οι εργαζόμενοι έχουν τη δυνατότητα να διεκδικήσουν μόνιμες θέσεις μέσω ΑΣΕΠ ή άλλων διαδικασιών, όμως τα μέτρα για τη μείωση δαπανών στο δημόσιο καθιστούν αυτό το σενάριο μάλλον απίθανο. “Σχετικό αίτημα του ΥΠ.ΠΟ.Τ. για την έγκριση πρόσληψης προσωπικού διαφόρων ειδικοτήτων για την κάλυψη κενών οργανικών θέσεων στις Εφορείες Αρχαιοτήτων...δεν θα ικανοποιηθεί λόγω μη πρόβλεψης πιστώσεων στον προϋπολογισμό του ΥΠ.ΠΟ.Τ.” αναφέρεται χαρακτηριστικά στην απάντηση του υπουργείου Εσωτερικών προς τον κ. Αποστολάκο. Με αυτά τα δεδομένα, οι συμβασιούχοι του ΥΠ.ΠΟ.Τ σχεδιάζουν νέες κινητοποιήσεις για το άμεσο μέλλον, ελπίζοντας ότι κάποια στιγμή τα αιτήματα τους θα εισακουστούν.

Απαντήσεις ζητούν και οι συμβασιούχοι της ΕΡΤ

 Σοβαρά προβλήματα αντιμετωπίζουν και οι 1047 συμβασιούχοι της ΕΡΤ, οι συμβάσεις των οποίων έληξαν τον περασμένο Ιούλιο. Δεδομένου ότι δούλευαν με δελτία παροχής υπηρεσιών, οι δημοσιογράφοι, τεχνικοί και διοικητικοί δεν δικαιούνται ούτε επίδομα ανεργίας. “Ζητούμε μια ξεκάθαρη απάντηση από την Διοίκηση της ΕΡΤ. Πότε θα επιστρέψουμε στις δουλειές μας;” σημειώνουν σε ανακοίνωση τους. Απλήρωτοι παραμένουν εδώ και ένα χρόνο και οι εργαζόμενοι στο περσινού Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, οι οποίοι την περασμένη εβδομάδα συμμετείχαν σε συγκέντρωση διαμαρτυρίας έξω από την τελετή έναρξης του φετινού Φεστιβάλ.




Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

ΠΑΡΝΗΘΑ, ΧΙΟΝΙ

Φωτογραφίες: Πάνος Μπαμπαλούκας

Οικοτοπίες: Οι πράσινες πόλεις του μέλλοντος

Oι γκρίζες, επιβλητικές μητροπόλεις του μέλλοντος, χτισμένες από ατσάλι και γυαλί στα πρότυπα της βιομηχανικής εποχής και καθιερωμένες στη συνείδηση του κοινού χάρη σε αμέτρητες ταινίες επιστημονικής φαντασίας, είναι ήδη...παρελθόν. Οι νέες προτάσεις για την εξέλιξη του αστικού τοπίου προβλέπουν υπόγειες οικολογικές πολιτείες, τεχνητά νησιά με ενεργειακή αυτονομία, ιπτάμενα οικιστικά συγκροτήματα και πανύψηλους ουρανοξύστες, οι κάτοικοι των οποίων θα καλλιεργούν βιολογικά οπωροκηπευτικά σε ειδικά διαμορφωμένα μπαλκόνια, ταράτσες και θερμοκήπια.

Ο όρος “ecotopia” ή “οικοτοπίες”, δημιουργήθηκε για να περιγράψει ακριβώς αυτό: Μια ιδανική, βιώσιμη πόλη, με καταπράσινους ανοιχτούς χώρους, ανύπαρκτο ενεργειακό αποτύπωμα και περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένους κατοίκους. Ορισμένα από τα σενάρια δεν αποκλείεται να γίνουν πραγματικότητα σε ένα όχι και τόσο μακρινό μέλλον, ενώ άλλα πιθανότατα θα μείνουν για πάντα στη σφαίρα του φανταστικού. Όλα όμως αποδεικνύουν ότι η οικολογία και η τεχνολογία είναι κάθε άλλο παρά ασύμβατες έννοιες, και ότι η προστασία του περιβάλλοντος δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με μία επιστροφή σε “παραδοσιακούς” τρόπους ζωής.

Ανεξάντλητες φαίνεται ότι είναι οι ιδέες των αρχιτεκτόνων του γραφείου MAD Architects με έδρα την Κίνα. Τα ρηξικέλευθα σχέδια τους αφορούν, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία μιας κινητής και αυτόνομης πόλης σε σχήμα αστεριού, η οποία θα καλύπτει τις ανάγκες των 15.000 κατοίκων της με ενέργεια προερχόμενη από τα σκουπίδια τους. Το γιγάντιο μεταλλικό άστρο, που πρωτοπαρουσιάστηκε στην Αρχιτεκτονική Μπιενάλε Βενετίας υπό τον τίτλο “Superstar: Μία κινητή Chinatown”, περιλαμβάνει εμπορικά κέντρα, εστιατόρια, νοσοκομεία, πάρκα με καθαρές λίμνες και κινέζικα είδη βλάστησης, καλλιεργήσιμες εκτάσεις και ένα...ψηφιακό νεκροταφείο. To παράξενο κατασκεύασμα θα μπορούσε να εγκατασταθεί δίπλα- ή επάνω- σε οποιαδήποτε υπαρκτή πόλη του πλανήτη, όπου θα λειτουργούσε σαν ένα προάστιο, ανοικτό στους επισκέπτες μέσω ειδικών διαδρόμων και τελεφερίκ, αλλά εντελώς ανεξάρτητο από πλευράς ενέργειας και τροφίμων. Πρόκειται “για ένα οικοσύστημα σε μορφή μινιατούρας. Κάτι σαν πλανήτης- μπονσάι “, υποστηρίζουν οι δημιουργοί του.

Η ομάδα MAD υπογράφει, επίσης, μία ολοκληρωμένη άποψη του Πεκίνου, όπως θα μπορούσε να είναι σε τέσσερις δεκαετίες από σήμερα. Μεταξύ άλλων, η σχετικά ρεαλιστική πρόταση περιλαμβάνει τη δημιουργία μιας “νησίδας” πάνω από το οικονομικό κέντρο του Πεκίνου, αποτελούμενη όχι μόνο από κτίρια, αλλά και από πάρκα, αξιοθέατα, ακόμα και λίμνες- δηλαδή, κάτι σαν πόλη πάνω από την πόλη. Παράλληλα, η θρυλική πλατεία Tiananmen μετατρέπεται σε πάρκο, ενώ ακριβώς από κάτω της εγκαθίσταται ένα απέραντο πολιτιστικό κέντρο, με μουσεία, θέατρο κτλ.

Ένα από τα πιο γνωστά ονόματα της φουτουριστικής αρχιτεκτονικής με οικολογικές ανησυχίας είναι η ιαπωνική εταιρία Shimizu, που υπογράφει αρκετά πρότζεκτ μεγάλης κλίμακας, όπως η τεράστια πυραμίδα Mega-City - μία πόλη 750.000 κατοίκων εγκατεστημένη στον κόλπο του Τόκιο. Δώδεκα φορές μεγαλύτερο από την πυραμίδα της Γάζας, το εντυπωσιακό οικοδόμημα έχει ύψος δύο ολόκληρα χιλιόμετρα και υπόσχεται να δώσει λύση στο πρόβλημα υπερπληθυσμού του Τόκιο. Εξίσου μεγαλεπήβολα είναι τα σχέδια για την πλωτή πολιτεία Green Float, η οποία θα αποτελείται από πανύψηλους ουρανοξύστες- ύψους 1,6 χιλιομέτρων-, χτισμένους πάνω σε μία πλωτή βάση. Προς το παρόν, οι ιδέες της Shimizu απέχουν αρκετά από την υλοποίηση, καθώς το οικοδομικό υλικό, που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή τόσο της γιγαντιαίας πυραμίδας όσο και των εξωφρενικά ψηλών κτιρίων του Green Float δεν έχει ακόμα εφευρεθεί.

Μία άκρως πρωτοποριακή σύλληψη είναι το Lilypad project του Vincent Callebaut, ένα δίκτυο από πλωτά καταφύγια για την περίπτωση, που η άνοδος της στάθμης των ωκεανών βυθίσει μεγάλες εκτάσεις γης κάτω από το νερό. Η κάθε μία από τις νησίδες θα είναι αυτόνομη και θα μπορεί να καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες ως και 50.000 ατόμων. Αντί να μένουν μονίμως αγκυροβολημένα σε ένα σημείο, τα “νούφαρα” του Βέλγου αρχιτέκτονα θα μπορούν να μετακινούνται, αξιοποιώντας τα θαλάσσια ρεύματα.

Ο πολυβραβευμένος- αν και μόλις 33 ετών- Callebaut, έχει διατυπώσει και άλλες “οικο-τοπικές” προτάσεις και για την ανάπλαση των υπαρκτών αστικών κέντρων. “Dragonfly” τιτλοφορείται το φιλόδοξο project του, που έχει ως απώτερο στόχο την επίλυση του προβλήματος σίτισης του ολοένα αυξανόμενου πληθυσμού της γης. Πρόκειται για μια αυτόνομη και φιλική προς το περιβάλλον πολιτεία, οι κάτοικοι της οποίας θα καλλιεργούν τα δικά τους βιολογικά φρούτα και λαχανικά, σε κήπους αρκετά μέτρα ψηλότερα από το έδαφος, και θα παράγουν ενέργεια από τα σκουπίδια τους. Ως παράδειγμα, ο Βέλγος αρχιτέκτονας χρησιμοποιεί τη Νέα Υόρκη, την οποία μετατρέπει, μέσω φωτορεαλιστικών απεικονίσεων, σε ιδανικό τόπο διαβίωσης για εκατομμύρια ανθρώπους.

Δύο συμμετρικοί πύργοι πλαισιώνουν ένα τεράστιο θερμοκήπιο, το οποίο αναπτύσσεται ανάμεσα σε δύο “φτερά” από γυαλί και ατσάλι- το όλο σύνολο θυμίζει έντομο, εξ' ου και το όνομα “Dragonfly” (“Λιβελούλα). Στα διάφορα επίπεδα τους, η “φάρμα-ουρανοξύστης” θα φιλοξενεί ζωοτροφεία, καλλιεργήσιμες εκτάσεις, εγκαταστάσεις κομποστοποίησης και ανακύκλωσης, πάρκα και κήπους, αλλά και χώρους κατοικίας, εστίασης και εργασίας. Φυσικά, το “ζωντανό αστικό σύμπλεγμα”, όπως το περιγράφει ο δημιουργός του, αξιοποιεί στο έπακρο τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αφού το νότιο τμήμα του πύργου είναι επενδεδυμένο με φωτοβολταϊκά, ενώ το βόρειο είναι εξοπλισμένο με τρεις ανεμογεννήτριες. Επιπλέον, οι κρεμαστοί κήποι των δυτικών και ανατολικών όψεων φιλτράρουν το νερό της βροχής, το οποίο χρησιμοποιείται για άρδευση αφού υποστεί επεξεργασία.

Στην Ολλανδία, όπου ο κίνδυνος του καταποντισμού είναι πάντα υπαρκτός, ολοένα και περισσότερα αρχιτεκτονικά γραφεία διερευνούν τις δυνατότητες κατασκευής πλωτών κτιρίων. Ενδεικτικά, η εταιρία WHIM έχει προτείνει τη δημιουργία ενός αρχιπελάγους από πλαστικό, προερχόμενου από τα απορρίμματα στους ωκεανούς. Σε πρώτη φάση, η ομάδα οραματίζεται το Recycled Island, ένα νησί έκτασης 10.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων- δηλαδή περίπου στο μέγεθος της Χαβάης- στο Βόρειο Ειρηνικό, όπου έχει εντοπιστεί η μεγαλύτερη συγκέντρωση πλαστικών απορριμάτων στον κόσμο. Το πλαστικό, που καλύπτει όση έκταση καταλαμβάνουν μαζί η Γαλλία και η Ισπανία- θα ανακυκλωθεί και θα μετατραπεί σε οικοδομικό υλικό, χωρίς να μετακινηθεί από το σημείο εύρεσης του.

Κάποιοι προχώρησαν την ιδέα των πλωτών κτιριακών συγκροτημάτων ένα βήμα πιο μακριά, σχεδιάζοντας πόλεις που βρίσκονται όχι στην επιφάνεια, αλλά κάτω από το νερό. Το κατώτατο σημείο του υποβρύχιου συμπλέγματος Gyre της καναδέζικης εταιρίας Zigloo, που περιλαμβάνει ερευνητικό σταθμό και ένα πλήρες θέρετρο με κατοικίες για 2.000 άτομα, καταστήματα, κήπους και κέντρα διασκέδασης, βρίσκεται σε βάθος 400 μέτρων. Το Gyre δεν είναι θεμελιωμένο στο βυθό, αλλά συνδέεται με μία πλωτή πλατφόρμα, εξοπλισμένη με φωτοβολταϊκά, ανεμογεννήτριες και ειδικούς συλλέκτες της ενέργειας των κυμάτων, όπως επίσης και μεγάλα λιμάνια, που θα διευκολύνουν την επικοινωνία της με τον “έξω” κόσμο.

Αντί να θυμίζει καταποντισμένη μεγαλούπολη, η Syph μοιάζει πλήρως ενταγμένη στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Για τη δημιουργία της, οι Αυστραλοί αρχιτέκτονες της Arup Biometrics εμπνεύστηκαν από τη μορφή της μέδουσας. Αντίστοιχα, ο Water-Scraper (σε ελεύθερη μετάφραση, “ουρανοξύστης του νερού”) του Μαλαισιανού designer Sarly Adre Bin Sarkum αξιοποιεί στο έπακρο τις αρχές της βιο-μιμητικής, αφού αξιοποιεί την ενέργεια από την ίδια του την κίνηση, ενώ τα βιο-φωτιζόμενα πλοκάμια του αποτελούν ιδανικό τόπο εγκατάστασης για τη θαλάσσια χλωρίδα και πανίδα.

Ακόμα πιο ευέλικτη είναι η φουτουριστική κιβωτός Sub Biosphere 2, η οποία θα μπορεί να μεταφερθεί οπουδήποτε: από την επιφάνεια μέχρι τα βάθη του ωκεανού, χωρίς αυτό να δημιουργεί κανένα πρόβλημα για τους κατοίκους της, ούτε να απειλεί το πολύτιμο φορτίο της- είδη ζώων και φυτών προς διάσωση από κάποια επερχόμενη βιβλική καταστροφή. Η “υποβρύχια βιόσφαιρα”, που εκτός των άλλων θα περιέχει τράπεζα σπόρων, θα είναι κατασκευασμένη έτσι ώστε να αντέχει σε κάθε είδους “κακουχίες”, από ακραία καιρικά φαινόμενα μέχρι πυρηνικούς πολέμους.

Προκειμένου να λύσει οριστικά το πρόβλημα υπερπληθυσμού στο Αζερμπαϊτζάν, η ομάδα BIG συνέλαβε την ιδέα ενός τεχνητού “βουνού” επάνω στο νησί Zira, που βρίσκεται κοντά στις ακτές της πρωτεύουσας της χώρας, Μπάκου. Το οικιστικό συγκρότημα του project Zira Masterplan αποτελείται από επτά κτίρια- όσα και οι κορυφές του Αζερμπαϊτζάν- με εμβαδόν 30.000 τετραγωνικά μέτρα το καθένα και φιλοδοξεί να είναι εντελώς “καθαρό”, αφού θα ενεργειοδοτείται αποκλειστικά με τη δύναμη του ηλίου, του αέρα και του νερού.

Έναν “όροφο”- με κατοικίες, πάρκα, αμφιθέατρα, χωράφια και υπαίθριους χώρους- προσθέτουν στην πολύβουη πόλη του Τόκιο οι στέγες του δικτύου ουρανοξυστών Sky-Terra της Αμερικανίδας σχεδιάστριας Joanna Borek-Clement, το οποίο “αντιγράφει” τη δομή των νευρικών κυττάρων του εγκεφάλου. Οι πύργοι της Borek, που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια του διαγωνισμού eVolo, θα συνδέονται μεταξύ τους μέσω μονοπατιών για πεζούς και ποδηλατοδρόμων, ενώ οι σκεπές τους θα ενώνονται, συνθέτοντας μία απέραντη καταπράσινη έκταση. Άλλη μία από τις πιο αξιόλογες συμμετοχές στον πιο πρόσφατο διαγωνισμό ήταν το Ciliwung Recovery Program τεσσάρων αρχιτεκτόνων και μηχανικών από την Ινδονησία. Θεμελιωμένα μέσα στον μολυσμένο ποταμό Ciliwung, στη Τζακάρτα, τα βιώσιμα οικοδομήματα διαθέτουν ένα ιδιοφυές σύστημα φίλτρων, που καθαρίζει το νερό και το διοχετεύει για την άρδευση των καλλιεργειών της περιοχής. Οι ενεργειακές ανάγκες των κατοίκων και των εργαζόμενων στους ουρανοξύστες θα καλύπτονται αποκλειστικά από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

Δάνεια, χρέος και έκτακτες εισφορές...2.500 χρόνια πριν

Συνάλλαγμα, τραπεζικές καταθέσεις, όροι δανεισμού- οι έννοιες μπορεί να μοιάζουν σύγχρονες, όμως ήταν κάθε άλλο παρά άγνωστες στους προγόνους μας. Αν και η επινόηση του νομίσματος- στα τέλη του 7ου αιώνα π.Χ.-, έδωσε σημαντική ώθηση στο εμπόριο και τη βιοτεχνική παραγωγή, έφερε μαζί της και ορισμένα “δεινά”, τα οποία εξακολουθούν να πλήττουν τους ανθρώπους του σήμερα. Ένα από αυτά ήταν τα έντοκα δάνεια, που χορηγούσαν οι τραπεζίτες της εποχής και θεωρούνταν ύστατη λύση ήδη από τους αρχαϊκούς χρόνους, αφού μπορούσαν να οδηγήσουν στη δουλεία όχι μόνο τον οφειλέτη, αλλά και ολόκληρη την οικογένεια του.

Όταν μία πόλη-κράτος αντιμετώπιζε σοβαρά οικονομικά προβλήματα, αναζητούσε σανίδα σωτηρίας όχι σε γειτονικά κράτη, ούτε βέβαια σε μιας μορφής αρχαίου Δ.Ν.Τ. Οι Αθηναίοι των κλασσικών χρόνων ήταν τόσο συνηθισμένοι με την ιδέα των έκτακτων εισφορών όσο και οι κάτοικοι των σύγχρονων πόλεων, και φυσικά δυσανασχετούσαν εξίσου θερμά . Ωστόσο, τα κράτη της αρχαιότητας είχαν στη διάθεση τους ένα επιπλέον απόθεμα: τα χρυσά και αργυρά λατρευτικά αγάλματα στα ιερά και τους ναούς, που μπορούσαν να μετατραπούν σε νομίσματα εφ' όσων υπήρχε έλλειψη πολύτιμων μετάλλων.

Γύρω στο 407 π.Χ., εν μέσω του Πελοποννησιακού πολέμου, η Αθήνα αναγκάστηκε να λιώσει επτά από τις οκτώ Νίκες του Παρθενώνα καθώς και αναθήματα από την Ακρόπολη. Τα περίπου 17 τάλαντα χρυσού, που συγκεντρώθηκαν, κάλυψαν άμεσες στρατιωτικές ανάγκες και επέτρεψαν στον αθηναϊκό στόλο να θριαμβεύσει στη ναυμαχία των Αργινουσών. Δύο αιώνες αργότερα, ο τύραννος Λαχάρης της Βοιωτίας αφαίρεσε το μέταλλο από το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς, σε μια- μάταιη- προσπάθεια να αντιμετωπίσει την πολιορκία της πόλης από τον Δημήτριο τον Πολιορκητή.

Σημαντικές πληροφορίες για ιστορικά γεγονότα καθώς και πλήθος οικονομικών στοιχείων για το δημόσιο βίο ελληνικών πόλεων και βασιλείων προκύπτουν από τα 160 αρχαία νομίσματα, που παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο “Θέατρον” του Κέντρου Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος» από τις 24 Νοεμβρίου και μέχρι το τέλος Φεβρουαρίου. Πρόκειται για τμήμα της νομισματικής συλλογής του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού, η οποία αριθμεί πάνω από 13.000 νομίσματα από σχεδόν όλες τις περιοχές του αρχαίου ελληνικού κόσμου και περιλαμβάνει την τέταρτη μεγαλύτερη συλλογή νομισμάτων της Μικράς Ασίας παγκοσμίως.

Η εξαιρετικά επίκαιρη έκθεση «Ιστορίες νομισμάτων - Αφηγήσεις πόλεων» επιφυλάσσει στον επισκέπτη ένα ταξίδι στο χώρο και το χρόνο, ενώ παράλληλα μας θυμίζει πως το χρήμα καταλάμβανε κυρίαρχη θέση στην καθημερινή ζωή, χιλιάδες χρόνια πριν την επικράτηση του καπιταλισμού.

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου

Φαινόμενο ριμπάουντ: Οι παγίδες της εξοικονόμησης ενέργειας

Ηλεκτρικές συσκευές ενεργειακής κλάσης Α', οικολογικοί λαμπτήρες και υβριδικά οχήματα υπόσχονται να αλλάξουν τη ζωή μας προς το καλύτερο, αφού εκτός από το περιβάλλον προστατεύουν και...το πορτοφόλι μας. Εντούτοις, η πρόοδος στον τομέα εξοικονόμησης ενέργειας ενδέχεται να μην είναι τόσο αποτελεσματική στον αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής όσο υπολόγιζαν αρχικά οι επιστήμονες. H απόκλιση οφείλεται κατά κύριο λόγο σε κάτι που οι οικονομολόγοι ονομάζουν “φαινόμενο ριμπάουντ”- όταν δηλαδή, τα οφέλη των “πράσινων” τεχνολογιών αντισταθμίζονται από αλλαγές στη συμπεριφορά των καταναλωτών.

Στη θεωρία μοιάζει σύνθετο, αλλά στην πράξη το φαινόμενο ριμπάουντ γίνεται εύκολα αντιληπτό, αν κανείς λάβει υπ' όψιν τους βασικούς μηχανισμούς της ελεύθερης αγοράς: Τα αποδοτικότερα προϊόντα ρίχνουν το κόστος της ενέργειας, επιτρέποντας μας να χρησιμοποιούμε περισσότερη ενέργεια, να παράγουμε αγαθά σε μεγαλύτερες ποσότητες ή να επενδύουμε πιο πολλά χρήματα σε άλλα προϊόντα και υπηρεσίες. Για παράδειγμα, έχει παρατηρηθεί ότι όσοι αντικαθιστούν τους συμβατικούς λαμπτήρες με οικονομικούς τείνουν να αφήνουν τα φώτα αναμμένα για περισσότερες ώρες την ημέρα, εφησυχασμένοι πως ο λογαριασμός της ΔΕΗ θα είναι μειωμένος. Αντίστοιχα, οι ιδιοκτήτες των υβριδικών αυτοκινήτων καταλήγουν να κάνουν μεγαλύτερες διαδρομές, απαλλαγμένοι από την ανησυχία για την υψηλή τιμή της βενζίνης.

Η ύπαρξη και οι πιθανές συνέπειες του ριμπάουντ στην οικονομία επισημάνθηκαν για πρώτη φορά το 1865 από τον William Stanley Jevons. Ο Άγγλος θεωρητικός υποστήριξε ότι η κατασκευή αποδοτικότερων τουρμπίνων ατμού, αντί να συμβάλλει στην εξοικονόμηση φυσικών πόρων, θα μετέτρεπε τον άνθρακα σε φτηνό καύσιμο και άρα ιδανικό για ακόμα περισσότερες χρήσεις από ότι στο παρελθόν. Οι προβλέψεις του δεν άργησαν να γίνουν πραγματικότητα, δεδομένου ότι οι νέες τουρμπίνες ουσιαστικά πυροδότησαν τη βιομηχανική επανάσταση. Περίπου 130 χρόνια αργότερα, ο οικονομολόγος Harry Saunders προσάρμοσε τη θεωρία του Jevons στα δεδομένα της σύγχρονης αγοράς. “Η ενεργειακή αποδοτικότητα μπορεί να αυξήσει την κατανάλωση ενέργειας με δύο τρόπους: αφ' ενός καθιστώντας την ενέργεια φθηνότερη και αφ' εταίρου αυξάνοντας το ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιείται ακόμα περισσότερη ενέργεια” αναφέρει σε επιστημονικό άρθρο, που δημοσιεύτηκε το 1992.

Μέχρι στιγμής, το φαινόμενο ριμπάουντ δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς, και έτσι διαθέτουμε μόνο κατά προσέγγιση εκτιμήσεις για τις πιθανές συνέπειες του. Στον τομέα της ενέργειας, το ριμπάουντ- δηλαδή το ποσοστό της ενέργειας, που θα ήταν δυνατόν να εξοικονομηθεί, αλλά τελικά ξοδεύεται- υπολογίζεται ότι αγγίζει το 30%. Πιο συγκεκριμένα, το εκτιμώμενο ριμπάουντ στην κατανάλωση ενέργειας για τη θέρμανση χώρων, καθώς και για τις οδικές μεταφορές, κυμαίνεται από 10 ως 30%, ενώ στο χώρο του οικιακού φωτισμού αγγίζει 12%.

Στην πιο πρόσφατη σχετική έρευνα, ο Terry Barker του ερευνητικού κέντρου για την Άμβλυνση της Κλιματικής Αλλαγής του Πανεπιστημίου του Cambridge, υποστηρίζει ότι αν οι συστάσεις του Διεθνή Οργανισμού Ενέργειας τεθούν σε εφαρμογή μέσα στις επόμενες δεκαετίας, το συνολικό ριμπάουντ δεν αποκλείεται να ξεπεράσει το 30% μέχρι το 2020 και το 50% μέχρι το 2030. Αυτό σημαίνει ότι σε δύο δεκαετίες θα έχουμε καταναλώσει τη διπλάσια ενέργεια, από αυτή που θα είχαμε καταναλώσει αν αξιοποιούσαμε σωστά τις νέες τεχνολογικές εξελίξεις.

Συνήθως, το ριμπάουντ εμφανίζεται πιο έντονο στις αναπτυσσόμενες χώρες, όπου η αγορά ενέργειας είναι κάθε άλλο παρά κορεσμένη. Προκειμένου να διερευνήσουν τις προεκτάσεις του φαινομένου, μελετητές τοποθέτησαν ηλιακά φώτα σε κατοικίες ενός αγροτικού οικισμό της Ινδίας. Τελικά, το ριμπάουντ ξεπέρασε το 100%, αφού τα συμμετέχοντα νοικοκυριά εκμεταλλεύτηκαν την παροχή δωρεάν ενέργειας στο έπακρο. Αντί να αντικαταστήσουν τις συμβατικές λάμπες κηροζίνης, οι κάτοικοι απλώς τις χρησιμοποιούσαν σε συνδυασμό με τις ηλιακές, με αποτέλεσμα να έχουν τα φώτα αναμμένα κατά μέσο όρο για έξι ώρες την ημέρα- δηλαδή τέσσερις ώρες περισσότερο από ότι πριν τους δοθούν οι νέες λάμπες. Παράλληλα, ο επαρκέστερος φωτισμός τους επέτρεπε να επενδύουν περισσότερο χρόνο σε άλλες ρυπογόνες δραστηριότητες, όπως το μαγείρεμα- μάλιστα, στο ίδιο διάστημα αυξήθηκε αισθητά το εμπόριο τροφίμων με γειτονικά χωριά.

Η κυριότερη συνέπεια του φαινομένου ριμπάουντ είναι ότι δυσχεραίνει τις προσπάθειες των μελετητών να εκτιμήσουν κατά πόσο θα μειωθούν οι εκπομπές ρυπογόνων αερίων χάρη στις νέες τεχνολογίες. Επομένως, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι θα πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπ' όψιν από όσους επιχειρούν να υπολογίσουν τη συμβολή των αποδοτικών προϊόντων και υπηρεσιών στον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής. Με αυτόν τον τρόπο, οι πολίτες θα γνωρίζουν τον πραγματικό αντίκτυπο των καθημερινών τους συμπεριφορών και οι κυβερνήσεις θα μπορούν να διαμορφώνουν την περιβαλλοντική πολιτική τους βασιζόμενες σε ακριβέστερες εκτιμήσεις. Παράλληλα, οι πιο “τολμηροί” οικονομολόγοι προτείνουν τη φορολόγηση των φθηνότερων μορφών ενέργειας, έτσι ώστε οι καταναλωτές να μην παρασύρονται σε αλόγιστες σπατάλες εξαιτίας της πτώσης των τιμών.

Ωστόσο, τέτοιου είδους πολιτικές αντιτίθενται στις απόπειρες προώθησης των αποδοτικότερων προϊόντων με το επιχείρημα ότι συμφέρουν και οικονομικά. Πρωτίστως, η αναγνώριση του φαινομένου ριμπάουντ ως αναπόσπαστο κομμάτι οποιασδήποτε μεθόδου εξοικονόμησης ενέργειας επιβεβαιώνει κάτι που χρόνια τώρα υπογραμμίζουν οι περιβαλλοντικές οργανώσεις: ότι ο αγώνας για τη σωτηρία του πλανήτη δε γίνεται να στηριχθεί αποκλειστικά στις νέες τεχνολογίες. Αντίθετα, η εξασφάλιση ενός βιώσιμου κόσμου για τις επόμενες γενιές απαιτεί να στραφούμε προς έναν πιο εγκρατή και λιγότερο ενεργοβόρο τρόπο ζωής.

Κείμενο: Χριστίνα Σανούδου